Prasanna

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 Marathi Solutions Aksharbharati Chapter 15 खरा नागरिक Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 Marathi Aksharbharati Solutions Chapter 15 खरा नागरिक

Marathi Aksharbharati Std 10 Digest Chapter 15 खरा नागरिक Textbook Questions and Answers

प्रश्न 1.
आकृती पूर्ण करा.

उत्तरः

प्रश्न 2.
खालील घटनांचे परिणाम लिहा.

उत्तरः

प्रश्न 3.
निरंजनची दिनचर्या लिहा.

उत्तरः

प्रश्न 4.
खालील शब्दांना पाठात आलेले विरुद्धार्थी शब्द शोधून लिहा.

(१) अप्रामाणिक x
(२) बेसावध x
(३) हळूहळू x
(४) पास x
उत्तर:
(i) प्रामाणिक
(ii) सावध
(iii) चटकन, भरभर
(iv) नापास

प्रश्न 5.
निरंजनचे खालील गुण दर्शवणारी कृती किंवा विचार व्यक्त करणारी वाक्ये शोधा.

(i) स्वप्नाळू –
(ii) तार्किक विचार करणारा –
(ii) संवेदनशील –
उत्तर:
(i) स्वप्नाळू – कोकण गाडी बद्दल वाटले की ही कोकण गाडी किती छान दिसते; पण दिसते न दिसते लगेच बोगद्यात शिरते काय मजा येत असेल नाही गाडीतून जायला? आपण ही मोठं झाल्यावर गाडीतून फिरू या विचाराने तो हुरळून गेला.

(ii) तार्किक विचार – त्याचं लक्ष डाव्या बाजूस रूळाखाली करणारा पडलेल्या भल्या मोठ्या भगदाडाकडे गेले. हे छिद्र कसलं? रोज नसतं असं. प्रवाशांनी भरलेली ९.५० ची गाडी येईल तर भयंकर अपघात होईल. हा त्याने तर्कपूर्ण विचार केला.

(iii) संवेदनशील – भीषण अपघात टळण्याची बातमी वर्तमानपत्रात फोटोसह छापून आली होती. घरी मोठमोठी माणसे आली होती. खुद्द जिल्हाधिकारी आले. शाळेचे मुख्याध्यापक आणि भडसावळे गुरूजीही आले. निरंजनने धावत येऊन गुरूजींचे पाय धारले. रडत रडत तो म्हणाला, गुरूजी, मी नापास होणार माझा कालचा नागरिकशास्त्राचा पेपर बुडाला.

प्रश्न 6.
स्वमत.

(अ) ‘निरंजनच खरा नागरिक’ हे तुमच्या शब्दांत स्पष्ट करा.
उत्तरः
निरंजन कष्टाळू व प्रामाणिक मुलगा होता. घरची, गोठ्यातली कामे करून अभ्यासातही हुशार होता. नागरिकशास्त्राच्या पेपरच्या दिवशी सकाळपासून अभ्यास करून तो वाराने जेवायला म्हणून देशमुखांकडे जात होता; पण पुलावर त्याने अघटितच पाहिले. कुणीतरी पुलाचे काँक्रीट फोडून रेल्वेचे रूळ वेडेवाकडे करून ठेवले होते. घातपात करण्याचा कट त्याच्या लक्षात आला. तो सावध झाला. गाडी येण्यापूर्वीच त्याने स्टेशनाकडे धाव घेतली. प्रसंग व धोका समजावून सांगितला. पंचनामा करण्यासाठी अधिकारी हजर झाले. संभाव्य धोका निरंजनामुळे टळला. केवळ पुस्तकी ज्ञान मिळवून गुण मिळवणे एवढेच मर्यादित ध्येय न ठेवता स्वार्थ बाजूस सारून त्याने सर्वांचा जीव वाचविला. खऱ्या नागरिकाचे कर्तव्य त्याने निभावले होते.

(आ) तुम्हाला अभिप्रेत असलेली आदर्श विदयार्थ्याची गुणवैशिष्ट्ये लिहा.
उत्तरः
विद्यार्थी अनेक गुणांनी युक्त असेल तर त्याला आदर्श विद्यार्थी म्हणवला जातो. सर्वप्रथम अभ्यास, नीटनेटके अक्षर, लेखन कौशल्य अंगी असले पाहिजे. शिस्त, समयपालन, नम्रपणा याला प्राधान्य देणेही तितकेच गरजेचे आहे. अंगच्या गुणांमध्ये अभिमानी न होता विनयशील व मोठ्यांचा आदर राखणारा विद्यार्थी खरा आदर्श विदयार्थी असतो. समयसूचकता, धारिष्ट्य, दुसऱ्यांना मदत हे गुण जीवनात फार महत्त्वाचे असतात. अशा गुणांनी युक्त विद्यार्थी सर्वप्रिय होतो.

(इ) तुम्हांला निरंजनशी मैत्री करायला आवडण्याची वा न आवडण्याची कारणे स्पष्ट करा.
उत्तरः
निरंजनला आईवडील नाहीत, त्याच्या मनातील हा सल काढून टाकण्यासाठी त्याला चांगल्या मित्राची गरज आहे. म्हणून मला निरंजनचा मित्र व्हायला आवडेल. त्याची आर्थिक परिस्थितीही कमकुवत असल्यामुळे जेवणाच्या व शिक्षणाच्या खर्चासाठी मी त्याला काही मदत करू शकतो. याचबरोबर निरंजन हा निस्वार्थी, प्रसंगावधान असलेला, हुशार, मेहनती मुलगा आहे. त्यामुळे या सर्वगुणसंपन्न निरंजनशी मैत्री करायला मला आवडेल.

खालील तक्ता पूर्ण करा.

उत्तरः

Marathi Akshar Bharati Class 10 Textbook Solutions Chapter 15 खरा नागरिक Additional Important Questions and Answers

प्रश्न १. पुढील उताऱ्याच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा.

कृती १: आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
खालील प्रश्नांची उत्तरे एका वाक्यात लिहा.

(i) कोणता विषय जरा अवघडच असतो?
उत्तरः
नागरिकशास्त्र हा विषय जरा अवघडच असतो.

(ii) मामाने निरंजनला कोठे आणून सोडले?
उत्तर:
मामाने निरंजनला चिपळूणला मावशीकडे आणून सोडले

(iii) मावशीचे घर कोठे होते?
उत्तर:
चिपळूण शहरालगतच्या उपनगरात गावापासून दूर डोंगराच्या पायथ्याशी मावशीचे घर होते.

(३) कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) ………………………… टवटवीत आणि प्रसन्न वातावरणात अभ्यास खूप छान होतो. (सकाळच्या, दुपारच्या, थंडीच्या, रात्रीच्या)
(ii) ………………………… गुरुजींचा सल्ला त्याला मोलाचा वाटे. (भोसले, फाटक, भडसावळे, देशमुख)
(iii) गुरुजींचंही ………………………… खूप प्रेम होतं. (सदानंदवर, निरंजनवर, अतुलवर, सचिनवर)
उत्तर:
(i) सकाळच्या
(ii) भडसावळे
(iii) निरंजनवर

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
योग्य पर्याय निवडा.
(i) निरंजन भल्या पहाटेस उठून अभ्यासाला बसला, कारण
(i) त्याला झोप येत नव्हती.
(ii) अभ्यास पूर्ण झाला नव्हता.
(iii) पहाटे उठायला त्याला आवडत असे.
(iv) त्याचा शेवटचा नागरिकशास्त्राचा पेपर होता.
उत्तर:
निरंजन भल्या पहाटेस उठून अभ्यासाला बसला कारण त्याचा शेवटचा नागरिकशास्त्राचा पेपर होता.

प्रश्न 2.
‘मुंबईला’ हे उत्तर येईल असा प्रश्न तयार करा.
उत्तरः
मामा कोठे निघून गेला?

प्रश्न 3.
सहसंबंध लिहा.
रेडिओ : भक्तिगीत :: पक्षी : …………………………
उत्तरः
सुमधुर संगीत

प्रश्न 4.
कोण कोणास म्हणाले ते लिहा.

कृती ३ : स्वमत

प्रश्न 1.
‘अभ्यासासाठी पहाटेचे वातावरण पोषक असते’ यावर तुमचे विचार मांडा.
उत्तरः
‘लवकर निजे, लवकर उठे त्यास उत्तम आरोग्य लाभे’ या वचनानुसार राहाणाऱ्यांना आरोग्यप्राप्ती होतेच व आयुष्यात यशप्राप्तीही होते. लवकर उठल्याने पहाटेच्या वेळेचा सदुपयोग करता येतो. पहाटे अभ्यासही छान होतो. केलेला अभ्यास लक्षात राहातो. पहाटे गोंगाट, कलकलाट नसल्याने चित्त एकाग्र होते. पुरेशी झोप झाल्याने शरीर व मन दोन्हीही प्रफुल्लित असतात. हवेत सुखद गारवा असतो. पक्ष्यांचा किलबिलाट असतो. पहाटेची भूपाळी, जात्यावरच्या ओव्या किंवा रेडिओवरची मधुर सनई मन प्रसन्न करते. शांततेत पाठांतर होते. मनन व चिंतन होते. पहाटे कामांची लगबग नसते, वाहनांची ये-जा नसते म्हणून मन स्थिर होण्यास वेळ लागत नाही. एकाग्र मनाने अभ्यास करता येतो.

प्रश्न २. पुढील उताऱ्याच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा.
कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(i) निरंजन दुपारी कोठे जेवायला जायचा?
उत्तरः
दररोज एकाच्या घरी दुपारी निरंजन पाहुणा म्हणून जेवायला जायचा.

(ii) निरंजन कोणाच्या घरी काम करायचा?
उत्तरः
निरंजन मावशीच्या घरी काम करायचा.

(iii) परीक्षा किती वाजता सुरू होणार होती?
उत्तरः
परीक्षा साडेदहा वाजता सुरू होणार होती.

प्रश्न 3.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.

(i) ………………………… परिस्थिती यथातथाच असल्याने निरंजन वार लावून जेवायचा. (काकांची, मावशीची, मामाची, आत्याची)
(ii) गुरुजींवर श्रद्धा ठेवायची आणि परीक्षेत ………………………… नंबर पटकवायचा. (दुसरा, पहिला, तीसरा, चौथा)
(iii) साडेदहाची परीक्षा. त्याआधी ………………………… जायचं होतं. (देशमुखांकडे, थोरातांकडे, भडसावळे गुरुजींकडे, मावशीकडे)
उत्तर:
(i) मावशीची
(ii) पहिला
(iii) देशमुखांकडे

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
योग्य पर्याय निवडा.
भडसावळे गुरुजींनी निरंजनला येथे वार लावून दिले.
(i) स्वत:च्या घरी
(ii) थोरामोठ्यांच्या घरी
(iii) मुख्याध्यापकांकडे
(iv) मावशीकडे
उत्तरः
(ii) थोरामोठ्यांच्या घरी

प्रश्न 2.
सकारण लिहा.

(i) निरंजन आज मनोमन खूश होता कारण …………………………
(ii) निरंजन वार लावून जेवायचा कारण …………………………
उत्तर:
(i) आधीचे पेपर्स चांगले गेले होते.
(ii) मावशीची परिस्थिती यथातथाच होती.

प्रश्न 3.
‘गुरुजींवर’ हे उत्तर येईल असा प्रश्न तयार करा.
उत्तर:
निरंजन कोणावर श्रद्धा ठेवायचा?

प्रश्न 4.
चूक की बरोबर लिहा.

(i) निरंजन मावशीच्या घरी प्रामाणिकपणे काम करायचा.
(ii) गुरुजींचं वाक्य लक्षात ठेवून निरंजन खेळायला जायचा.
उत्तर:
(i) बरोबर
(ii) चूक

कृती ३ : स्वमत

प्रश्न 1.
गरीब विद्यार्थी मित्राला तुम्ही केलेली मदत स्पष्ट करा.
उत्तरः
अक्षय हा माझ्या बालपणापासूनचा मित्र. घरची परिस्थिती यथातथाच असून तो नेटाने शिकत आहे. दिवसभर स्वत: मोलमजूरी करून तो रात्रशाळेत शिकतो. माझी आई प्रत्येक सणवाराला त्याला जेवायला बोलावते. गोडधोड खाऊ घालते.

माझ्यासारखे त्याला कपडेही घेऊन देते. माझे वडील त्याची वर्षभराची फी भरतात. मी ही जमेल तेवढी त्याला अभ्यासात मदत करतो. त्याचे वडील वाहनचालक आहेत. माझे वडील त्यांनाच गाडी चालवण्यासाठी बोलावून पगार देतात.

प्रश्न ३. पुढील उताऱ्याच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा.
कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(i) शेवटची गाडी केव्हां जाते?
उत्तरः
रात्री दोन वाजता शेवटची गाडी जाते.

(ii) निरंजनला कशाचा राग येई?
उत्तर:
लोकांच्या बेफिकीर प्रवृत्तीचा राग येई.

(iii) निरंजनचे लक्ष कुठे गेले?
उत्तरः
डाव्या बाजूस रुळाखाली पडलेल्या मोठ्या भगदाडाकडे निरंजनचे लक्ष गेले.

(iv) निरंजनाच्या काय ध्यानी आले?
उत्तरः
कुणीतरी काँक्रिट फोडून रेल्वेचे रुळ वेडेवाकडे करून ठेवल्याचे निरंजनच्या ध्यानी आले.

प्रश्न 3.
उत्तरे लिहा.

(i) गावाबाहेर डोंगरपायथ्याशी
घर होते + निरंजनच्या मावशीचे

(ii) निरंजनला भयंकर
राग येई + लोकांच्या बेफिकीर प्रवृत्तीचा

प्रश्न 4.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) आता ………………………… आल्याने रेल्वेचा छान पूल नदीवर आला. (मध्य रेल्वे, पश्चिम रेल्वे, कोकण रेल्वे, हार्बर रेल्वे)
(ii) या ………………………… जाणं-येणं सोपं झालं होतं. (मार्गामुळं, रस्त्यामुळं, वाटेमुळं, पुलामुळं)
उत्तर:
(i) कोकण रेल्वे
(ii) पुलामुळं

प्रश्न 5.
उताऱ्यानुसार वाक्यांचा क्रम लावा.

(i) रात्री दोन वाजता शेवटची गाडी इथून जाते.
(ii) प्रवाशांनी भरलेली नऊ पन्नासची गाडी येईल
(iii) धाडधाड् आवाज करत दिमाखात पुलावरून जाईल
(iv) निरंजनला आश्चर्य वाटलं.
उत्तर:
(i) धाधाड् आवाज करत दिमाखात पुलावरून जाईल.
(ii) निरंजनला आश्चर्य वाटलं.
(iii) रात्री दोन वाजता शेवटची गाडी इथून जाते.
(iv) प्रवाशांनी भरलेली नऊ पन्नासची गाडी येईल.

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
खालील घटनांचे परिणाम लिहा.

घटना – परिणाम
(i) आता नऊ पन्नासची गाडी येईल. – धाडधाड् आवाज करत दिमाखात पुलावरून जाईल.
(ii) जर दगड बाजूला ठेवायचे विसरलात. – तर दुसरा ठेचकाळून  जीवाला मुकेल.

प्रश्न 2.
सकारण लिहा –
पूर्वीसारखे या नदीच्या पाण्यात उतरून चालत चालत नदी पार करावी लागत नाही कारण –
उत्तरः
आता कोकण रेल्वे आल्याने रेल्वेचा छान पूल नदीवर आला.

प्रश्न 3.
योग्य पर्याय निवडून विधान पूर्ण करा.
निरंजनला लोकांच्याया बेफिकीर प्रवृत्तीचा. …………………………
(i) भयंकर संताप येई.
(ii) भयंकर राग येई.
(iii) भयंकर चिड येई.
(iv) भयंकर आपुलकी वाटे.
उत्तर:
निरंजनला लोकांच्या या बेफिकीर प्रवृत्तीचा भयंकर राग येई.

प्रश्न 4.
कोण कोणास म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न 5.
चूक की बरोबर ते लिहा.
(i) रात्री पाच वाजता शेवटची गाडी जाते.
(ii) कोकण रेल्वे आल्याने रेल्वेचा छान पूल नदीवर आला.
उत्तर:
(i) चूक
(ii) बरोबर

कृती ३ : स्वमत

तुमच्या खबरदारीने भावी धोका टळला असा प्रसंग तुमच्या शब्दात मांडा.
उत्तरः
आम्ही सर्व मुले मे महिन्याच्या सुट्टीत हिमाचलप्रदेशाच्या डोंगरात गिर्यारोहणासाठी गेलो होतो. नदीवरचा पूल ओलांडायचा होता. २५ जणांचा चमू घेऊन जाण्याची जबाबदारी माझ्यावर होती. निसर्ग सौंदर्य न्याहाळत सर्वजण पुलावरून जात असताना माझे लक्ष पुलाच्या पुढच्या टोकाकडे गेले. दोरखंडांनी बांधलेल्या पुलाचे एक दोरखंडी टोक तुटून गेले होते. प्रसंगावधान राखून मी सर्व मुलांना मागे जाण्याचे आदेश दिले. दुसऱ्या बाजूने उतरून गावकऱ्यांना सूचित केले. पूल ताबडतोब वापरण्यासाठी बंद करण्यात आला व मोठी मनुष्यहानी टळली.

प्रश्न ४. खालील उताऱ्याच्या आधारे पुढील सूचनेनुसार कृती करा:
कृती १: आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
खालील प्रश्नांची उत्तरे एका वाक्यात लिहा.

(i) निरंजनने धावतच कोणाला गाठले?
उत्तर:
निरंजनने धावतच स्टेशनमास्तरांना गाठलं.

(ii) निरंजनने स्टेशनमास्तरांना काय सांगितले?
उत्तर:
निरंजनने स्टेशनमास्तरांना पुलावरच्या खराब झालेल्या रूळांबद्दल सांगितले.

(iii) निरंजनने कोणती आर्जवं केली?
उत्तर:
निरंजनने आर्जवं केली की, निदान जागा पाहून आल्याशिवाय तरी गाडी सोडू नका.

प्रश्न 3.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) ………………………… इथून खूप दूर होतं. (गाव, स्टेशन, शहर, वाडी)
(ii) ………………………… किलोमीटर तिथपर्यंत सांगायला जायचं तर परीक्षा बुडणार होती. (पाच-सहा, दोन-तीन, तीन-चार, सहा-सात)
उत्तर:
(i) स्टेशन
(ii) तीन-चार.

(४) कोष्टक पूर्ण करा.

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
खालील घटनांचे परिणाम लिहा.
घटना – परिणाम
परीक्षा बुडाली की – नापास

प्रश्न 2.
घटनाक्रम लिहा.

(i) निरंजनने नेमकी जागा दाखवली.
(ii) निरंजनने स्टेशनच्या दिशेने धाव घेतली.
(iii) स्टेशनमास्तरांनी गाडी थांबवण्याचा आदेश दिला.
(iv) निरंजन एकदम सावध झाला.
उत्तर:
(i) निरंजन एकदम सावध झाला.
(ii) निरंजनने स्टेशनच्या दिशेने धाव घेतली.
(iii) निरंजनने नेमकी जागा दाखवली.
(iv) स्टेशनमास्तरांनी गाडी थांबवण्याचा आदेश दिला.

प्रश्न 3.
योग्य पर्याय निवडून वाक्य पूर्ण करा.

(i) निरंजनने क्षणभर विचार केला आणि
(अ) स्टेशनच्या दिशेने धाव घेतली.
(ब) घटनास्थळी पोहचला.
(क) गाववाल्यांना बोलवायला गेला.
(ड) शाळेत निघून गेला.
उत्तर:
निरंजनने क्षणभर विचार केला आणि स्टेशनच्या दिशेने धाव घेतली.

(ii) ………………………… लगेचच गाडी दीर्घकाळ थांबवण्याचा आदेश दिला आणि ते या घटनेचा पंचनामा करायला लागले.
(अ) जिल्हाधिकाऱ्याने
(ब) पोलीसांनी
(क) शिक्षकांनी
(ड) स्टेशनमास्तरांनी
उत्तर:
स्टेशनमास्तरांनी लगेचच गाडी दीर्घकाळ थांबवण्याचा आदेश दिला आणि ते या घटनेचा पंचनामा करायला लागले.

प्रश्न 4.
चूक की बरोबर ते लिहा.
(i) निरंजन स्टेशनात शिरला तेव्हा नऊ पन्नासची गाडी नुकतीच आली होती.
(ii) निरंजनचे रेल्वेने फिरायचे स्वप्न पूर्ण होणार होते.
उत्तर:
(i) बरोबर
(ii) चूक

प्रश्न 5.
कोण कोणास म्हणाले ते लिहा.

कृती ३ : स्वमत

प्रश्न 1.
‘भावनेपेक्षा कृती श्रेष्ठ’ या विचारांवर स्वमत प्रकट करा.
उत्तरः
आपल्याला मनात काय वाटते यापेक्षा जे वाटते ते विधायक काम प्रत्यक्ष केले पाहिजे. गरिबांना मदत करावीशी वाटते. अंधांना सहारा दयावासा वाटतो; ही भावना जपणे ठिक आहे पण प्रत्यक्ष कृती करणे त्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे. आईला, आजीला, कामात मदत करणे, आजोबांची पिशवी उचलणे, बागकाम करून झाडांना पाणी घालणे इ. कितीतरी लहानमोठी कामे करण्यासारखी असतात, ती केली की मनाला समाधान मिळते म्हणून नुसतीच भावना मनात बाळगून अर्थ नाही तर कृती करणे महत्वाचे आहे. भावनेपेक्षा कृती केव्हाही श्रेष्ठच!

प्रश्न ५. पुढील उताऱ्याच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा.
कृती १: आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतीबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
उत्तरे लिहा.
(i) अपघाताची पहिली खबर देणारा – निरंजन
(ii) निरंजनचा फोटो काढणारे – वार्ताहर

प्रश्न 3.
खालील प्रश्नांची उत्तरे एका वाक्यात लिहा.
(i) निरंजनने धावत पुढे जाऊन कोणाचे पाय धरले?
उत्तर:
निरंजनने धावत पुढे जाऊन भडसावळे गुरुजींचे पाय धरले.

(ii) निरंजनला सरकारी वसतिगृहात प्रवेश क्यायचं असे कोणी ठरवलं?
उत्तर:
निरंजनला सरकारी वसतिगृहात प्रवेश दयायचं असे जिल्हाधिकाऱ्यांनी ठरवलं.

प्रश्न 4.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) निरंजनचा ………………………… पेपर चुकला होता. (भूगोलाचा, गणिताचा, नागरिकशास्त्राचा, मराठीचा)
(ii) हे बघ, शाळेचे सगळे ………………………… आलेत. (शिक्षक, विदयार्थी, अधिकारी, कर्मचारी)
उत्तर:
(i) नागरिकशास्त्राचा
(ii) अधिकारी

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
कोण कोणास म्हणाले.

प्रश्न 3.
सकारण लिहा.

(i) निरंजनचे कौतुक झाले कारण –
उत्तर:
रेल्वेचा मोठा अपघात त्याच्या चाणाक्षपणामुळे टळला होता.

प्रश्न 4.
चूक की बरोबर लिहा.

(i) निरंजनला वया पुस्तकांच्या खर्चासाठी शिष्यवृत्ती मिळणार नव्हती.
(ii) गुरुजींनी निरंजनला हृदयाशी धरलं, तेव्हां साऱ्यांचेच डोळे पाणावले.
उत्तर:
(i) चूक
(ii) बरोबर

स्वाध्याय कृती

निरंजनचे खालील गुण दर्शवणारी कृती किंवा विचार व्यक्त करणारी वाक्ये शोधा.

(i) ‘निरंजनच खरा नागरिक’ हे विधान तुमच्या शब्दांत स्पष्ट करा.
उत्तरः
निरंजन कष्टाळू व प्रामाणिक मुलगा होता. घरची, गोठ्यातली कामे करून अभ्यासातही हुशार होता. नागरिकशास्त्राच्या पेपरच्या दिवशी सकाळपासून अभ्यास करून तो वाराने जेवायला म्हणून देशमुखांकडे जात होता; पण पुलावर त्याने अघटितच पाहिले. कुणीतरी पुलाचे काँक्रीट फोडून रेल्वेचे रूळ वेडेवाकडे करून ठेवले होते. घातपात करण्याचा कट त्याच्या लक्षात आला. तो सावध झाला. गाडी येण्यापूर्वीच त्याने स्टेशनाकडे धाव घेतली. प्रसंग व धोका समजावून सांगितला. पंचनामा करण्यासाठी अधिकारी हजर झाले. संभाव्य धोका निरंजनामुळे टळला. केवळ पुस्तकी ज्ञान मिळवून गुण मिळवणे एवढेच मर्यादित ध्येय न ठेवता स्वार्थ बाजूस सारून त्याने सर्वांचा जीव वाचविला. खऱ्या नागरिकाचे कर्तव्य त्याने निभावले होते.

खरा नागरिक Summary in Marathi

खरा नागरिक पाठपरिचय

‘खरा नागरिक’ हा पाठ लेखक ‘सुहास बारटक्के’ यांनी लिहिला आहे. या पाठात शालेय विषय केवळ अभ्यासायचे नसून आचरणात आणायचे असतात, हे ‘निरंजन’ या व्यक्तिरेखेतून स्पष्ट केले आहे.

खरा नागरिक Summary in English

“Khara Nagrik’ is written by Suhas Bartakke. He has beautifully expressed how school subjects are not simply to be studied, but are also meant for their application to daily activities. He spreads this message through a character named Niranjan.

खरा नागरिक शब्दार्थ

• सल्ला – उपदेश – (advice)
• चटकन – लगेच – (quickly)
• आल्हाददायक – सुखावह, सुखद – (pleasant)
• रीत – पद्धत – (trick)
• मोलाचे – उपयुक्त – (valuable)
• अपार – खूप – (a lot)
• श्रद्धा – विश्वास – (belief)
• लाडका – आवडता – (favourite)
• शेण – गाईचा मल – (cow dung)
• गोठा – गुरे बांधण्याची जागा – (cow shed)
• यथातथा – बेताचा – (below average)
• प्रगती – सुधारणा – (progress)
• उजळणी – मनन, चिंतन – (revision)
• बेफिकीर – निष्काळजी – (carelessness)
• जाणीवपूर्वक – मुद्दाम – (deliberately)
• प्रवृत्ती – मानसिकता – (attitude)
• दिमाख – ऐट – (pomp)
• बोगदा – डोंगराच्या पोटातून आरपार केलेला मार्ग – (a tunnel)
• भगदाड – जमिनीत, भिंतीत – (a large पडलेला खड्डा : uneven hole)
• क्षणभर – थोड्या वेळासाठी – (for a moment)
• घातपात – अपघात – (casualty)
• कट – कारस्थान – (plan)
• उपद्व्याप – कारभार – (fright work)
• किंकाळ्या – कर्कश आवाज – (cheerfulness)
• अपुरे – अपूर्ण – (incomplete)
• स्फोट – ब्लास्ट – (blast)
• आर्जव – विनंती – (request)
• तथ्य – अर्थ – (reason)
• नेमकी – योग्य – (appropriate)
• दीर्घकाळ – खूपवेळा – (a long time)
• पंचनामा – शहानिशा – (scrutiny)
• गांभीर्य – महत्त्व – (seriousness)
• चाणाक्ष – धूर्त, बुद्धिमान – (adroit)
• कौतुक – वाहवा, प्रशंसा – (appreciation)
• निराश – उदास – (disappointed)
• सवलती – सोयी – (facilities)
• रद्द – बाद – (to cancel)
• वार्ताहर – बातमीदार – (reporter)
• स्तुती – प्रशंसा – (appreciation)
• भीषण – भयंकर – (fierce, dire)
• जिल्हाधिकारी – (District Collector)
• खास बाब – विशिष्ट गोष्ट – (special case)
• वसतिगृह – छात्रालय – (hostel)

खरा नागरिक वाक्प्रचार

• मोलाचा वाटणे – महत्वाचा वाटणे, उपयुक्त वाटणे
• वार लावून जेवणे – अगोदर ठरवल्याप्रमाणे दररोज एकेकाच्या घरी जेवायला जाणे.
• जीवाला मुकणे – मृत्यू पावणे
• हुरळून जाणे – आनंदी होणे
• कानठळ्या बसणे – अती मोठ्या आवाजाचा त्रास होणे
• कानात घूमणे – वारंवार तेच ऐकू येणे
• ताब्यात देणे – हवाली करणे, सोपविणे
• हृदयाशी धरणे – प्रेमाने जवळ घेणे
• डोळे पाणावणे – आनंदाश्रू येणे
• यथातथा असणे – बेताचा असणे
• तथ्य वाटणे – अर्थ असणे
• मनोमन खूश होणे – मनात आनंद वाटणे

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 Marathi Solutions Aksharbharati Chapter 14 बीज पेरले गेले Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 Marathi Aksharbharati Solutions Chapter 14 बीज पेरले गेले

Marathi Aksharbharati Std 10 Digest Chapter 14 बीज पेरले गेले Textbook Questions and Answers

प्रश्न 1.
कारणे लिहा.

(अ) लेखकाच्या आई-वडिलांनी मन घट्ट करून मुलांचा निरोप घेतला, कारण ………………………….
उत्तर:
लेखकाच्या आई-वडिलांनी मन घट्ट करून मुलांचा निरोप घेतला कारण आपल्या मुलांनी चांगले शिकावे, मोठा ऑफिसर व्हावे व घराण्याचे नाव उज्ज्वल करावे, या उद्देशाने मन घट्ट करून लेखकाच्या आई -वडिलांनी मुलांचा निरोप घेतला.

(आ) लेखकाला लहानपणी अनेक खेळाडू पाहण्याची संधी मिळाली. कारण ………………………….
उत्तरः
लेखकाला लहानपणी अनेक खेळाडू पाहण्याची संधी मिळाली कारण लेखकांचे चुलते वाय.एम.सी.ए. च्या कंपाऊंडमध्ये राहत असत. लेखकही शिक्षणासाठी काकांकडे राहत होते. त्या कम्पाऊंडमध्ये अनेक सभासद खेळण्यासाठी येत असत.

(इ) ‘आंधळा मागतो एक डोळा आणि देव देतो दोन’ असे लेखकास वाटले, कारण ………………………….
उत्तरः
‘आंधळा मागतो एक डोळा व देव देतो दोन’ असे लेखकाला वाटले कारण लेखकाला क्रिकेट खेळ आवडू लागला होता. त्यांच्या कम्पाऊंडमध्ये सभासद खेळण्यासाठी येत त्यावेळी लेखकालाही चेंडू फेकण्यासाठी बोलावले जाई आणि लेखकाला हा खेळ आवडत असल्यामुळे तेही या कामासाठी तयार असत.

(ई) दुसऱ्या मुलांच्या हातांत खेळणी पाहून लेखकाला लहानपणी त्यांचा हेवा वाटत असे, कारण ………………………….
उत्तरः
दुसऱ्या मुलांच्या हातात खेळणी पाहून लेखकाला लहानपणी त्यांचा हेवा वाटत असे कारण तुटपुंज्या पगारात लेखकाचे वडील घरखर्च भागवत होते. त्यामुळे लेखकासाठी खेळणी विकत घेऊ शकत नव्हते.

प्रश्न 2.
आकृती पूर्ण करा.

उत्तरः

प्रश्न 3.
ओघतक्ता तयार करा.

उत्तरः

प्रश्न 4.
खालील शब्दांसाठी पाठात आलेले समानार्थी शब्द शोधून लिहा.
(i) सही
(ii) निवास
(iii) क्रीडा
(iv) प्रशंसा
उत्तरः
(i) सही – स्वाक्षरी
(ii) निवास – घर
(iii) क्रीडा – खेळ
(iv) प्रशंसा – स्तुती

प्रश्न 5.
खालील वाक्यांत कंसातील वाक्प्रचारांचा योग्य उपयोग करून वाक्ये पन्हा लिहा. (आनंद गगनात न मावणे, हेवा वाटणे, खूणगाठ बांधणे, नाव उज्ज्वल करणे)

(अ) मोठे झाल्यावर रुग्णांची सेवा करण्यासाठी मी नर्स होण्याचे मनाशी निश्चित केले.
उत्तरः
मोठे झाल्यावर रुग्णांची सेवा करण्यासाठी मी नर्स होण्याची मनाशी खूणगाठ बांधली.

(आ) दारात अचानक मामा-मामींना बघून सर्वांना खूप आनंद झाला.
उत्तरः
अचानक दारात मामा-मामींना बघून सगळ्यांचा आनंद गगनात मावेनासा झाला.

(इ) आंतरराष्ट्रीय स्पर्धामध्ये कौस्तुभने बुद्धिबळ खेळात शाळेचे नाव उंचावले.
उत्तरः
आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये कौस्तुभने बुद्धिबळ खेळांत शाळेचे नाव उज्ज्वल केले.

(ई) मानसीने म्हटलेल्या गाण्याचे सर्वांनी केलेले कौतुक ऐकून मला क्षणभर तिचा मत्सर वाटला.
उत्तर:
मानसीने म्हटलेल्या गाण्याचे सर्वांनी केलेले कौतुक ऐकून मला क्षणभर तिचा हेवा वाटला.

प्रश्न 6.
स्वमत.

(अ) लेखकाच्या वडिलांची शिस्त जाणवणारे प्रसंग पाठाच्या आधारे तुमच्या शब्दांत लिहा.
उत्तरः
वडिलांची बदली वडगावाला झाल्यावर लेखकाने त्यांच्या बरोबर जाण्याचा आग्रह धरला; परंतु त्यांनी मोठे व्हावे, ऑफिसर व्हावे हे वडिलांचे स्वप्न असल्यामुळे त्यांना काकांकडे राहावे लागले.

दुसरा प्रसंग लेखक मित्रांसोबत शाळा बुडवून मॅच बघण्यासाठी गेले. हे वडिलांना कळल्यावर त्यांच्याकडून संतापाने छड्या खात लेखकास शाळेत जाऊन बसावे लागले.

अशाप्रकारे अभ्यास व शाळा याबाबत वडील कडक स्वभावाचे होते हे जाणवते.

(आ) तुमच्या मते लेखकाच्या मनात क्रिकेटचे बीज कसे रुजले असावे ते लिहा.
उत्तर:
लेखक ज्यावेळी शिक्षणासाठी काकांकडे वाय.एम.सी.ए. कंपाऊंड मध्ये राहण्यास गेले, तेथे अनेक सभासद खेळण्यासाठी येत. त्यांच्या खेळाचे निरीक्षण करून, लेखकांना त्या खेळाची भुरळ पडली. तेव्हापासून ते शाळा सुटली ना सुटली की मैदानात खेळाडूंसोबत खेळायला मिळावे; म्हणून लवकर येत असत. क्रिकेट खेळाडू होणे हे त्यांनी मनाशी पक्के केले. सतत सराव करणे, मॅच बघण्यास जाणे यासाठी ते प्रयत्नात असत. अशाप्रकारे सभोवतालचा परिसर जो खेळासाठी प्रवृत्त करतो. यामध्ये सर्व खेळाडू, स्पर्धा यांचा प्रभाव लेखकाच्या मनात क्रिकेटचे बीज रुजण्यास प्रवृत्त करणारा होता.

(इ) तुमच्या मते लेखकाच्या मनात पेरले गेलेले क्रिकेटचे बीज कसे उगवले ते लिहा.
उत्तर:
लेखक जेव्हा शिक्षणासाठी काकांकडे राहत होते त्यावेळी क्रिकेट खेळ त्यांना आवडू लागला. ते वाय.एम.सी.ए. कंपाऊंड मध्ये सभासदांसोबत खेळत असत. त्यांच्या खेळाचे निरीक्षण करत, आपणही यांच्या सारखे खेळावे. एक क्रिकेट खेळाडू व्हावे असे त्यांनी मनाशी ठरवले. मॅच पाहण्यासाठी ते मित्रांसोबत जात, त्यांच्यांशी क्रिकेटच्या खेळाच्या गप्पा मारत, इतकेच नव्हे तर वडिलांनीही त्यांचे खेळाचे वेड पाहून जुनी बॅट खरेदी करून दिली. तसेच आंतरशालेय स्पर्धेत १०० धावांचा विक्रम त्यांनी केला. अशाप्रकारे क्रिकेटचे बीज लेखकांत उगवले.

(ई) प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या गुणांसंबंधी माहिती लिहा.
उत्तर:
प्रतिकूल परिस्थिती म्हणजे ज्या परिस्थितीत कुठल्याही प्रकारचे सुखी, समाधानी जीवन प्राप्त न होणे. अनेक संकटांना सामोरे जात जीवन जगणे होय.

प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करण्यासाठी धैर्य, जिद्द याची गरज असते जी गोष्ट पूर्ण करायची आहे, त्यासाठी सतत प्रयत्न करत राहणे, स्वत:चा आत्मविश्वास विकसित करणे, मेहनतीशिवाय यश नाही. त्यामुळे श्रमाला महत्त्व देणे. ध्येय निश्चित करून ते पूर्ण करण्याचा ध्यास घेणे या गोष्टींची आवश्यकता असते.

Marathi Akshar Bharati Class 10 Textbook Solutions Chapter 14 बीज पेरले गेले Additional Important Questions and Answers

प्रश्न १. पुढील उतारा वाचून दिलेल्या सूचनांनुसार कृती करा.
कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
कृती पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
कारणे लिहा.

(i) वडिलांना मुलांसाठी खेळणी विकत घेणे शक्य नव्हते.
उत्तर:
लेखकाचे वडील त्या वेळेस पोलीस खात्यामध्ये तुटपुंज्या पगारावर नोकरी करत होते. त्यामुळे घरखर्च भागवताना फार त्रास होत असे म्हणून पैशाअभावी ते मुलांना खेळणी विकत घेऊ शकत नव्हते.

(ii) लेखक व त्यांच्या थोरल्या भावाला काकांकडे पुण्यातच रहावे लागले.
उत्तर:
लेखकाचे वडील पोलीस खात्यात असल्यामुळे त्यांची बदली वडगावला झाली. चांगले शिकावे, मोठे ऑफिसर व्हावे व घराण्याचे नाव उज्ज्वल करावे यासाठी त्यांना व त्यांच्या भावाला काकांकडे पुण्यातच रहावे लागले.

प्रश्न 3.
उताऱ्यानुसार घटनांचा क्रम लावा.

(i) वडीलांनी मन घट्ट करून निरोप घेतला.
(ii) वडिलांची बदली वडगावला झाली.
(iii) आम्ही शिकावे मोठे व्हावे असे त्यांना वाटे.
(iv) पुण्यातच शिक्षणासाठी मला व भावाला रहावे लागले.
उत्तर:
(i) वडिलांची बदली वडगावला झाली.
(ii) पुण्यातच शिक्षणासाठी मला व भावाला रहावे लागले.
(iii) आम्ही शिकावे मोठे व्हावे असे त्यांना वाटे.
(iv) वडीलांनी मन घट्ट करून निरोप घेतला.

प्रश्न 4.
एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(i) लेखकाचा जन्म कुठे झाला?
उत्तर:
लेखकाचा जन्म पुण्यात झाला.

(ii) लेखकाचे वडील कुठल्या खात्यामध्ये नोकरी करत?
उत्तर:
लेखकाचे वडील पोलीस खात्यामध्ये नोकरी करत.

(iii) वडिलांची बदली कोठे झाली?
उत्तरः
वडिलांची बदली वडगावला झाली.

(iv) लेखक व त्यांच्या भावाला शिक्षणासाठी कोठे रहावे लागले ?
उत्तर:
लेखक व त्यांच्या भावाला शिक्षणासाठी पुण्यातच त्यांच्या काकांकडे रहावे लागले.

प्रश्न 5.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) दुसऱ्या मुलांच्या हातात ……………………….. पाहून आम्हाला त्यांचा हेवा वाटत असे. (वही, पेन, खेळणी, विटी)
(ii) तिथेच झोप लागायची आणि जाग यायची ती ……………………….. प्रेमळ कुशीत. (आईच्या, ताईच्या, बायकोच्या, बाबांच्या)
(iii) ……………………….. नाव उज्ज्वल करावे या उद्देशाने त्यांनी कसेबसे मन घट्ट करून आमचा निरोप घेतला. (शालेचे, गावाचे, घराण्याचे, देशाचे)
उत्तर:
(i) खेळणी
(ii) आईच्या
(iii) घराण्याचे

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
उत्तरे लिहा.
(i) पोलीस खात्यात नोकरी करणारे – [लेखकाचे वडील]
(ii) लेखक व भाऊ शिक्षणासाठी यांच्याकडे राहिले – [काकांकडे]

प्रश्न 2.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 3.
खालील शब्दांना मराठी शब्द सुचवा.
(i) बॅट – लाकडी फळी
(ii) स्टंप – यष्टी
(iii) बॉल – चेंडू
(iv) कॅम्प – शिबीर

प्रश्न 4.
चूक की बरोबर ते लिहा.

(i) वडिलांची बदली मडगावला झाली.
(ii) लेखक खेळकर होते.
(iii) भाऊ व लेखक यांना शिक्षणासाठी मामांकडे रहावे लागले.
(iv) मुलांनी ऑफिसर व्हावे अशी मामीची इच्छा होती.
उत्तर:
(i) चूक
(ii) बरोबर
(iii) चूक
(iv) चूक

कृती ३ : स्वमत

प्रश्न 1.
लेखकाच्या आईवडिलांनी मन घट्ट करून का निरोप घेतला असेल? तुमच्या शब्दांत सांगा.
उत्तरः
प्रत्येक आईवडिलांची एकच इच्छा असते की आपले मूल मोठे व्हावे, आपले व आपल्या घराण्याचे नाव त्याने उज्ज्वल करावे. मुलांच्या नावाने आपण ओळखले जावे. प्रत्येक पालकांची ही एकच इच्छा असते की, आपल्या मुलांची उत्तरोत्तर प्रगती व्हावी, त्याची प्रसिद्धी व्हावी. त्याप्रमाणेच लेखकांच्या आईवडिलांचीही लेखक व त्यांचे भाऊ मोठे व्हावे, मोठे ऑफिसर व्हावे, आपले नाव उज्ज्वल करावे ही इच्छा होती. लेखकांच्या वडिलांची बदली वडगावला झाल्यामुळे शिक्षणासाठी त्यांना काकांकडे पुण्यातच ठेवण्यात आले. आपल्या मुलांना सोडून राहणे आईवडिलांना त्रासदायक होते; परंतु त्यांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी मन घट्ट करून लेखकाच्या आईवडिलांनी निरोप घेतला असेल असे मला वाटते.

प्रश्न २. पुढील उतारा वाचून दिलेल्या सूचनांनुसार कृती करा.

कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
कृती पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(i) सर्व खेळात लेखकांस कोणता खेळ आवडत असे?
उत्तर :
सर्व खेळात लेखकांना क्रिकेट खेळ आवडत असे.

(ii) लेखकाचे काका कुठे राहत?
उत्तर :
लेखकाचे काका पुण्याच्या वाय.एम.सी.ए. कंपाऊंडमध्ये राहत.

(iii) लेखकांनी काय व्हायचे ठरविले?
उत्तर :
लेखकांनी क्रिकेट खेळाडू व्हायचे ठरविले.

(iv) लेखक कोणाची दांडी उडवण्याचा प्रयत्न करत असे?
उत्तर :
लेखक सभासदांची दांडी उडवण्याचा प्रयत्न करत असे.

प्रश्न 3.
उताऱ्यानुसार घटनांचा क्रम लावा.

(i) शाळा सुटली ना सुटली तोच लेखक ग्राऊंडवर हजर होत.
(ii) अनेक खेळाडू पाहण्याची संधी मिळू लागली.
(iii) सभासद जसे जमेल तसे खेळायला येत.
(iv) लेखक सभासदांचा खेळ लक्ष देऊन पाहत,
उत्तर:
(i) सभासद जसे जमेल तसे खेळायला येत.
(ii) लेखक सभासदांचा खेळ लक्ष देऊन पाहत.
(iii) अनेक खेळाडू पाहण्याची संधी मिळू लागली.
(iv) शाळा सुटली ना सुटली तोच लेखक ग्राऊंडवर हजर होत.

प्रश्न 4.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.

(i) साहजिकच याचा …………………………… माझ्या बालमनावर होई. (संस्कार, परिणाम, आनंद, दुःख)
(ii) कोणी नाही असे पाहून ते मला …………………………… फेकायला (दगड, गोळा, चेंडू, भाला)
(iii) दुसऱ्या दिवसासाठी ग्राउंडवर पाणी मारणे इत्यादी कामात मी …………………………… आनंदाने मदत करत असे. (खेळाडूंना, पोलिसांना, ग्राऊंड्समनला, पंचना)
उत्तर:
(i) परिणाम
(ii) चेंडू
(iii) ग्राऊंड्समनला

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
उत्तरे लिहा

(i) खेळासाठी प्रसिद्ध संस्था – वाय. एम. सी. ए.
(ii) लेखकाचा आवडता खेळ – क्रिकेट

प्रश्न 3.
चूक की बरोबर ते लिहा.

(i) काका सभासदांचा खेळ लक्ष देऊन पाहत.
(ii) क्रिकेट खेळाडू बनण्याची लेखकाची इच्छा होती.
(iii) अनेक खेळाडू पाहण्याची संधी लेखकास मिळाली.
(iv) लेखकाचे मामा रात्री प्रार्थना व अभ्यास घेत.
उत्तर:
(i) चूक
(ii) बरोबर
(iii) बरोबर
(iv) चूक

प्रश्न 4.
योग्य पर्याय निवडून विधान पूर्ण करा,

(i) शाळा सुटली ना सुटली तोच धावत येऊन
(अ) मी प्रथम सिनेमागृहात हजर होत असे.
(आ) मी प्रथम मंदिरात हजर होत असे.
(इ) मी प्रथम ग्राऊंडवर हजर होत असे.
(ई) मी प्रथम नाट्यगृहात हजर होत असे.
उत्तर :
शाळा सुटली ना सुटली तोच धावत येऊन मी प्रथम ग्राऊंडवर हजर होत असे.

कृती ३ : स्वमत

प्रश्न 1.
‘आंधळा मागतो एक डोळा व देव देतो दोन!’ असे लेखकाला का वाटले याबाबत तुमचे मत लिहा.
उत्तरः
लेखक शिक्षणासाठी जेव्हा काकांकडे राहण्यास गेले. त्यावेळी त्यांच्या जीवनाला एक वेगळी कलाटणी मिळाली. काका वाय, एम. सी. ए. कंपाऊंड मध्ये राहत होते. तेथे वाय.एम.सी.ए.चे सभासद क्रिकेट खेळण्यासाठी येत असत. त्यामुळे लेखक हा खेळ पाहण्यासाठी जात असत. त्याचवेळी त्यांची क्रिकेट खेळण्याची इच्छा वाढीस लागली. शाळा सुटली रे सुटली की ते ग्राऊंडवर हजर होत असत. त्यावेळी ते सभासद लेखकास खेळण्यासाठी बोलवत. त्यांना चेंडू फेकण्यास सांगत आणि लेखकही त्या कामासाठी सदैव तयार होत असत.

अशाप्रकारे क्रिकेटची आवड आणि प्रत्यक्ष खेळाडूंसोबत खेळण्याचा आनंद व्यक्त करताना लेखक ‘आंधळा मागतो एक डोळा व देव देतो दोन’ असे मत व्यक्त करतात.

प्रश्न ३. पुढील उतारा वाचून दिलेल्या सूचनांनुसार कृती करा.
कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
कृती पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
कारणे लिहा.

(i) वडिलांनी संतापाने लेखकास छड्या मारल्या.
उत्तरः
लेखक एके दिवशी शाळा चुकवून ग्राऊंडवर क्रिकेटचा एक मित्रत्वाचा सामना पाहण्यास गेले. त्यामुळे वडिलांनी लेखकास छड्या मारल्या.

(ii) लेखकांस त्यांचे वडील खेळासाठी नेहमी प्रोत्साहन देत असत.
उत्तरः
लेखकांचे वडील स्वत: व्हॉलीबॉल चॅम्पियन होते. त्यामुळे ते लेखकांस खेळासाठी नेहमी प्रोत्साहन देत असत.

प्रश्न 3.
घटनांचा क्रम लावा.

(i) लेखकाची धडपड सुरू झाली.
(ii) मैदानावर कनात घालण्यास आली.
(iii) आत जाण्याचे सर्व मार्ग बंद पडले.
(iv) मॅच पाहायला पाहिजे आणि तीही फुकटात.
उत्तर:
(i) मैदानावर कनात घालण्यास आली.
(ii) आत जाण्याचे सर्व मार्ग बंद पडले.
(iii) मॅच पाहायला पाहिजे आणि तीही फुकटात.
(iv) लेखकाची धडपड सुरू झाली,

प्रश्न 4.
सातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.

(i) माझे ………………………….. स्वत: व्हॉलीबॉल चॅम्पियन होते. (वडील, काका, मामा, तात्या)
(ii) मी तसाच ती बॅट घेऊन ………………………….. दाखवत सुटलो. (आईला, मित्रांना, खेळाडूंना, सभासदाना)
(iii) ………………………….. साली भारतात ऑस्ट्रेलियन सर्व्हिसेसचा एक संघ पुण्यात आला होता. (१९६०, १९४०, १९४५, १९८३)
उत्तर:
(i) वडील
(ii) मित्रांना
(iii) १९४५

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
उत्तरे लिहा.

(i) लेखकाच्या खेळाबाबत स्तुतीपर वाय. एम. सी. ए. चे – उद्गार काढणारे खेळाडू
(ii) वडील या खेळात चॅम्पियन होते – व्हॉलीबॉल

प्रश्न 2.
खालील शब्दांना मराठी शब्द सुचवा.

(i) चॅम्पियन – सर्वोत्कृष्ट खेळाडू
(ii) ग्राऊंड – मैदान

प्रश्न 3.
चूकी की बरोबर ते लिहा.

(i) वडील फूटबॉल चॅम्पियन होते.
(ii) पूना क्लब ग्राऊंडवर एक मॅच झाली.
(iii) आईने लेखकास संतापाने छड्या मारल्या.
(iv) वडिलांनी जुनी बॅट विकत घेतली.
उत्तर:
(i) चूक
(ii) बरोबर
(iii) चूक
(iv) बरोबर

प्रश्न 4.
योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा.

(i) ………………………….. ग्राऊंडवर त्याची एक मॅच झाली.
(अ) पूना क्लबच्या.
(आ) मुंबई क्लबच्या.
(इ) सातारा क्लबच्या.
(ई) महाराष्ट्र क्लबच्या.
उत्तर:
पूना क्लबच्या ग्राऊंडवर त्याची एक मॅच झाली.

(ii) त्या वेळेस वडिलांचा मासिक पगार अवघा …………………………. .
(अ) तीस रूपये होता.
(आ) शंभर रूपये होता.
(इ) चोवीस रूपये होता.
(ई) दहा रूपये होता.
उत्तरः
त्या वेळेस वडिलांचा मासिक पगार अवघा चोवीस रूपये होता.

प्रश्न 5.
एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(i) लेखकांचे वडील कोणत्या खेळात चॅम्पियन होते?
उत्तर:
लेखकांचे वडील ‘व्हॉलीबॉल’ या खेळात चॅम्पियन होते.

(ii) लेखकांच्या वडीलांनी लेखकांना दिलेली बॅट किती रूपयांची होती?
उत्तर:
लेखकाच्या वडीलांनी लेखकांना दिलेली बॅट सहा रूपयांची होती.

प्रश्न ४. पुढील उतारा वाचून दिलेल्या सूचनांनुसार कृती करा.
कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
कृती पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
उत्तरे लिहा.

(i) मॅच संपल्यावर यांच्या स्वाक्षऱ्या घेण्यासाठी झिम्मड उडते – खेळाडूंच्या स्वाक्षऱ्या घेण्यासाठी.
(ii) या तासाला लेखकांच्या स्वाक्षरीने वही भरत असे – गणित

प्रश्न 3.
घटनांचा क्रम लावा.

(i) आपल्या भोवतीही स्वाक्षरीसाठी गर्दी होईल.
(ii) काही खेळाडू स्वाक्षरी नाकारत.
(iii) काही खेळाडू आनंदाने स्वाक्षरी देत.
(iv) मॅच संपल्यावर खेळाडूंच्या स्वाक्षऱ्या घेण्यासाठी झिम्मड उडते.
उत्तर:
(i) मॅच संपल्यावर खेळाडूंच्या स्वाक्षऱ्या घेण्यासाठी झिम्मड उडते.
(ii) काही खेळाडू आनंदाने स्वाक्षरी देत.
(iii) काही खेळाडू स्वाक्षरी नाकारत.
(iv) आपल्या भोवतीही स्वाक्षरीसाठी गर्दी होईल.

प्रश्न 4.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) सर्व सोहळा पाहून मनात आले, की आपणही एक मोठे …………………………….. व्हावे. (कलाकार, पंच, खेळाडू, नट)
(ii) माझ्या मनात क्रिकेटचे …………………………….. पेरले गेले आणि उगवले ते असे. (बीज, रोप, स्थान, रहस्य)
उत्तर:
(i) खेळाडू
(ii) बीज

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
कारणे लिहा.

विद्यार्थी व शिक्षकांनी लेखकाच्या पाठीवर शाबासकीची थाप दिली.
उत्तरः
लेखकांनी आंतरशालेय सामन्यात १०० धावा केल्या. त्यांचे नाव शाळेच्या बोर्डावर झळकले म्हणून विदयार्थी व शिक्षकांनी कौतुकासाठी लेखकाच्या पाठीवर शाबासकीची थाप दिली. योग्य पर्याय निवडून विधान पूर्ण करा.

(i) विशेषत: मॅच संपल्यावर खेळाडूंच्या स्वाक्षऱ्या घेण्यास जी झिम्मड उडते, तेव्हाचे दृश्य …………………………..

(अ) मनाला लागले.
(आ) काळजात भिडले.
(इ) आनंद मिळाला.
(ई) सुंदर होते
उत्तरः
विशेषत: मॅच संपल्यावर खेळाडूंच्या स्वाक्षऱ्या घेण्यास जी झिम्मड उडते, तेव्हाचे दृश्य काळजात भिडले.

प्रश्न 3.
एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(i) क्रिकेट खेळत असल्याबद्दल लेखकाला काय वाटले?
उत्तरः
क्रिकेट खेळत असल्याबद्दल लेखकाला धन्य-धन्य वाटले.

(ii) लेखक दिवसभर कोठे बसून मॅच पाहत हाते?
उत्तरः
लेखक दिवसभर झाडावर बसून मॅच पाहत होते.

स्वाध्याय कृती

*(६) स्वमत

(१) लेखकाच्या वडिलांची शिस्त जाणवलेले प्रसंग पाठाच्या आधारे तुमच्या शब्दांत लिहा.
उत्तरः
वडिलांची बदली वडगावाला झाल्यावर लेखकाने त्यांच्या बरोबर जाण्याचा आग्रह धरला; परंतु त्यांनी मोठे व्हावे, ऑफिसर व्हावे हे वडिलांचे स्वप्न असल्यामुळे त्यांना काकांकडे राहावे लागले.

दुसरा प्रसंग लेखक मित्रांसोबत शाळा बुडवून मॅच बघण्यासाठी गेले. हे वडिलांना कळल्यावर त्यांच्याकडून संतापाने छड्या खात लेखकास शाळेत जाऊन बसावे लागले.

अशाप्रकारे अभ्यास व शाळा याबाबत वडील कडक स्वभावाचे होते हे जाणवते.

(२) तुमच्या मते लेखकाच्या मनात क्रिकेटचे बीज कसे रुजले असावे ते लिहा.
उत्तर:
लेखक ज्यावेळी शिक्षणासाठी काकांकडे वाय.एम.सी.ए. कंपाऊंड मध्ये राहण्यास गेले, तेथे अनेक सभासद खेळण्यासाठी येत. त्यांच्या खेळाचे निरीक्षण करून, लेखकांना त्या खेळाची भुरळ पडली. तेव्हापासून ते शाळा सुटली ना सुटली की मैदानात खेळाडूंसोबत खेळायला मिळावे; म्हणून लवकर येत असत. क्रिकेट खेळाडू होणे हे त्यांनी मनाशी पक्के केले. सतत सराव करणे, मॅच बघण्यास जाणे यासाठी ते प्रयत्नात असत. अशाप्रकारे सभोवतालचा परिसर जो खेळासाठी प्रवृत्त करतो. यामध्ये सर्व खेळाडू, स्पर्धा यांचा प्रभाव लेखकाच्या मनात क्रिकेटचे बीज रुजण्यास प्रवृत्त करणारा होता.

बीज पेरले गेले Summary in Marathi

बीज पेरले गेले पाठपरिचय

‘बीज पेरले गेले’ हा पाठ लेखक ‘चंदू बोर्डे’ यांनी लिहिला आहे. या पाठात त्यांनी आपल्या बालपणातील काही आठवणी सांगितल्या असून आपल्या मनात क्रिकेटचे बीज कसे पेरले हे सांगितले आहे.

बीज पेरले गेले Summary in English

‘Bij Perle gele’ is written by Chandu Borde. He speaks of his childhood memories, including how he got inclined towards playing cricket.

बीज पेरले गेले शब्दार्थ

• कष्ट – मेहनत – (hard work)
• यथेच्छ – मन भरे पर्यंत, मनसोक्त – (to one’s heart’s content)
• संध्याकाळ – सांजवेळ – (evening time)
• आऊट – बाद करणे – (out)
• इच्छा – मनिषा, मनोकामना – (wish)
• पॅक्टिस – सराव – (practice)
• ग्राऊंड – मैदान – (a playground)
• स्तुती – कौतुक, प्रशंसा – (praise)
• मित्र – सखा – (friend)
• संताप – राग – (violent anger)
• क्लब – मंडळ – (club)
• मनसोक्त – मनापासून – (from one’s heart)
• स्वाक्षरी – सही – (signature)
• बालमित्र – लहानपणीचे सवंगडी – (childhood friends)
• खेळकर – (asportive)
• खोडकर – खोड्या करणारा – (naughty)
• उपद्व्यापी – खोडकर, त्रासदायक – (mischievous)
• तुटपुंजा – गरजेपेक्षा कमी, अपुरा, पुरेसा नसलेला – (meagre)
• परिस्थिती – (condition)
• खेळणी – खेळण्याच्या वस्तू (बाहूली, चेंडू इ.) – (a toy)
• विटीदांडू – विटी व दांडू घेऊन खेळायचा खेळ – (the game of trapstick)
• पतंग – (akite)
• तक्रार – गा–हाणे – (complaint)
• पाऊल – पाय, पाऊलखूण – (footmark, a foot)
• चापटपोळी – थप्पड – (slap)
• परिणाम – प्रभाव – (an effect)
• हट्ट – हेका – (obstinacy)
• उद्देश – (intention)
• सभासद – सदस्य – (a member)
• प्रयत्न – मोठा यत्न – (an attempt)
• प्रार्थना – आराधना – (a prayer)
• उद्गार – बोल, उच्चार – (utterance, word)
• मासिक पगार – महिन्याला मिळणारा पगार – (salary)

बीज पेरले गेले बाकाचार

• भुरळ पडणे – आवड निर्माण होणे
• शाबासकीची थाप देणे – कौतुक करणे
• आनंद गगनात मावेनासा होणे – खूप आनंद होणे
• धन्य वाटणे – कृतकृत्य होणे
• खूणगाठ मनाशी बांधणे – पक्का निश्चय करणे
• छाती आनंदाने फुगणे – खूप आनंद होणे
• नाव उज्ज्वल करणे – कीर्ती मिळवणे/प्रसिद्धी मिळणे

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 History Solutions Chapter 5 Mass Media and History Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 History Solutions Chapter 5 Mass Media and History

Mass Media And History Class 10 Question 1.
(A) Choose the correct option from the given options and complete the statement.

(1) The first English newspaper in India was started by ………………………….. .
(a) James Augustus Hickey
(b) John Marshall
(c) Allen Hume
Answer:
(a) James Augustus Hickey

(2) Television is an ………………………….. medium.
(a) visual
(b) audio
(c) audio-visual
Answer:
(c) audio-visual

(B) Identify and write the wrong pair in the following set.
(1) ‘Prabhakar’ – Acharya P.K. Atre
(2) ‘Darpan’ – Balshastri Jambhekar
(3) ‘Deenbandhu’ – Krishnarao Bhalekar
(4) ‘Kesari’ – Bal Gangadhar Tilak
Answer:
(1) Wrong Pair: ‘Prabhakar’ – Acharya P.K. Atre

Mass Media And History Class 10 Question 2.
Write short notes :
(1) The role of newspaper in the Indian struggle for independence
Answer:
Newspapers played an important role in the Indian independence struggle. It is as follows

• Newspapers served as an important medium to create awareness during those times.
• They described greatness of Indian culture and history to gather support of masses for the freedom movement.
• They supported social, political and religious movements and opposed imperialism.
• They discussed various social and political issues.
• The ideas of social reformers and various organisations active in independence struggle reached people through newspapers.

(2) Why do we need mass media?
Answer:
Mass media includes print and electronic and various new media.

• It facilitated free flow of information to all strata of the society and brought the world closer.
• Editorials, various columns and supplements are essential parts of newspapers.
• Readers also get a platform to voice their opinions. In fact, newspapers can help to make democracy stronger.
• Akashrani broadcasted various programmes of the government as well entertainment.
• Awareness creating programmes. It fulfill the need of the government to connect with people.
• Television is an Audio-Visual medium which has made it possible to cross the inherent limitations of newspapers.
• Radio to show the actual visuals of an event to people.
• Mass Media is very important as it plays an important role to strengthen democracy.

(3) Mass Media and professional opportunities.
Answer:
There are many professional opportunities available in printed, electronic and digital media.

• Writers, columnists, editors are required to write articles, columns and editorials in news-papers.
• Newspapers also require reporters to gather news and technicians to work in the press.
• There is requirement of actors and technicians in electronic media.
• Artists are required to present programmes on television, in the same way news presenters, anchors are required.
• If the articles, columns and programmes are based on history, an expert in history is required.

Mass Media And History Class 10 Question Answer Question 3.
Explain the following statements with reasons.
(1) Any information received through mass media needs to be reviewed critically.
Answer:

• Information provided in the media may not represent the exact truth. We need to scan it carefully.
• We have to understand idealistic and investigative motives of newspapers, government policies and prevailing social conditions behiid the newspiece.
• The information received through Mass Media might be prejudiced or give a one-sided idea.
• ‘Stern’, a German weekly magazine, purchased and published a number of so called handwritten diaries of Hitler.
• It then sold them to a number of publication companies.
• However, later it was proved that those diaries were forged. Hence it is essential to verily the information received through Mass Media.

(2) Knowledge of history is essential for newspaper articles.
Answer:

1. In order to unfold the background of an event in the news, we have to resort to history.
2. Some columns are based on historical events. These columns provide historical information about economical, social and political events in the past.
3. Newspapers publish supplements in addition to the regular edition or special issues to mark the completion of 50 or 100 years of an event. On such occasions, one has to review history of that particular event.
4. Even while writing columns like what happened in history on this day it is necessary to know past event. Hence, the knowledge of history is essential for writings of such type.

(3) Television is the most popular medium.
Answer:

• Television being an audio-visual medium brings us into contact with events in an exciting and clarifying way.
• It crossed the inherent limitations of newspapers and radio to show actual visuals.
• It becomes possible for people to watch all the national and international events sitting at home.
• Social problems, discussion on education and economics and political events are viewed by people.
• In 1991, Indian government granted permission to private, national and international channels to telecast in India.
• Television became a treasure house of entertainment.

Therefore, the television is the most popular medium.

Class 10 History Chapter 5 Questions And Answers Ssc Board Question 4.
Read the following extract and answer the questions.
Radio: ‘Indian Broadcasting Company’ (IBC), a private radio company was the first one to broadcast daily programmes. Later the same company was taken over by the British Government and named as, ‘Indian State Broadcasting Service (ISBS). On 8th June 1936 it was renamed, as ‘All India Radio (AIR)’.

After Independence, AIR became an integral part of the Ministry of Information and Broadcasting (India). Initially, it broadcasted Governmental programmes and schemes. It was named as ‘Akashvani’ on the suggestion of the famous poet Pandit Narendra Sharma. Akashvani broadcasts various entertainment, awareness creating and literary programmes. It also broadcasts special programmes for farmers, workers, the youth and women. The ‘Vividh Bharati’ programmes are broadcasted in 24 regional languages as well as 146 dialects of Indian languages. Lately, various new channels like ‘Radio Mirchi’ are providing radio services.

(1) Akashavani (AIR) is an integral part of which ministry?
Answer:

1. Indian Broadcasting Company, a private radio company was taken over by the British Government in 1927 and named ‘Indian State Broadcasting Service (ISBS)’. On 8th June 1936, it was renamed as ‘All India Radio (AIR)’.
2. AIR became integral part of the Ministry of Information and Broadcasting after independence. It was renamed Akashvani on the suggestion of Pandit Narendra Sharma.
3. Initially it used to broadcast Government’s programmes and schemes. Later it started broadcasting various entertainment, awareness creating and literary programmes.
4. Akashvani started ‘Vividh Bharati1 programmes. It broadcasts special programmes for farmers, workers, the youth and women.
5. Vividh Bharati Programmes are broadcast in 24 regional languages and 146 dialects.

(2) What was the new name of IBC?
Answer:
Indian Broadcasting Company (IBC) was taken over by the British Government. It was named as the Indian State Broadcasting Services. (ISBS). On 8th June 1936, it was renamed as ‘All India Radio’ (AIR).

(3) In how many regional languages and local dialects are ‘Vividh Bharati’ programmes broadcasted?
Answer:
People get access to news through social media like Twitter, Instagram, Facebook, YouTube and from web news portals, web channels. This information is available in English and many other languages.

(4) How AIR was named ‘Akashavani’?
Answer:
AIR was named as Akashvani on the suggestion of the famous poet Pandit Narendra Sharma.

Question 5.
Complete the following concept chart.

Answer:

Project
Write a review of a historical serial that you have watched.

Memory Map

Question 6.
Complete the sentences by choosing a correct option:
(a) ………………….. is the first newspaper in Marathi.
(a) Deenbandhu
(b) Prabhakar
(c) Darpan
(d) Kesari
Answer:
(c) Darpan

(b) 6th January is celebrated as ………………….. day in Maharashtra.
(a) Periodical Day
(b) Newspaper Day
(c) Printing Day
(d) Journalist Day
Answer:
(d) Journalist Day

(c) The letters ‘Shatpatre1 published in Prabhakar were written by ………………….. .
(a) Lokmanya Tilak
(b) Lokhitvadi
(c) Mahatma Gandhi
(d) Justice Ranade
Answer:
(b) Lokhitvadi.

(d) The honour of printing illustrations for the first time in an Indian newspaper goes to ………………….. .
(a) Dnyanoday
(b) Darpan
(c) Prabhakar
(d) Kesari
Answer:
(a) Dnyanoday

(e) Deenbandhu was started by ………………….. who was a close associate of Mahatma Phule.
(a) Dr. Babasaheb Ambedkar
(b) Lokmanya Tilak %
(c) Narayan Meghaji Lokhande
(d) Krishnarao Bhalekar
Answer:
(d) Krishnarao Bhalekar

(f) ………………….. newspaper was started by Agarkar and Lokmanya Tilak.
(a) Deenbandhu and Induprakash
(b) Darpan and Prabhakar
(c) Dnyanoday and .Digdarshan
(d) Kesari and Maratha
Answer:
(d) Kesari and Maratha

(g) Balshastri Jambhekar started ………………….. the first monthly magazine in Marathi.
(a) Digdarshan
(b) Prabhakar
(c) Darpan
(d) Dnyanoday
Answer:
(a) Digdarshan

(h) ………………….. was acknowledged as the fourth pillar of democracy.
(a) Representatives
(b) Periodicals
(c) Newspaper
(d) Books
Answer:
(c) Newspaper.

(i) The first English news bulletin was broadcast on 23rd July, 1927 from the …………………… radio station.
(a) Kolkata
(b) Madras
(c) Mumbai
(d) Dblhi
Answer:
(c) Mumbai

(j) Dr. Rajendra Prasad, the first President of India inaugurated the …………………… Doordarshan centre.
(a) Mumbai
(b) Bangalore
(c) Lucknow
(d) Delhi
Answer:
(d) Delhi

(k) Newspapers published special supplements or a special issue to commemorate occasions like completion of seventy-five years of …………………… in 2017.
(a) Khilafat Movement
(b) Non Co-operation Movement
(c) Civil Disobedience Movement
(d) Quit India Movement
Answer:
(d) Quit India Movement

(l) ……………………, a German weekly magazine, had purchased a number of so called handwritten diaries that were later proved forged.
(a) Time Magazine
(b) Statesman
(c) Stern
(d) Reuters
Answer:
(c) Stern

(m) Akashvani has preserved recordings of all speeches delivered by the …………………… on 15th August.
(a) President
(b) Wee President
(c) Prime Minister
(d) Army General
Answer:
(c) Prime Minister

(n) Akashwani comes under the Ministry of …………………… of the Indian Government.
(a) Social welfare
(b) Human Resource and Development
(c) Information and Broadcasting
(d) Education Technology
Answer:
(c) Information and Broadcasting.

Question 7.
Identify the wrong pair in the following and write it:

Answer:
Wrong pair: Prabhakar – Acharya R K. Atre

(2)

Answer:
Wrong pair Deenbandhu – Information on Telegraph

(3)

Answer:
Wrong pair: Digdarshan – Narendra Sharma

Question 8.
Do as directed:
(a) Complete the graphical description

Answer:

(2)

Answer:

(b) Show the progress of Indian television Time-line:

Answer:

Question 9.
Explain the following concepts:

(a) Electronic or Digital Journalism or Web Journalism.
Answer:

1. In the modem times, the computer and internet have become indispensable parts of printing and publishing process. Computer technology has led to the widespread practice of digital journalism.
2. Websites run by newspapers are basically extensions of newspapers themselves. Modern periodicals are part of electronic or digital journalism.
3. People get access to news through social media like Twitter, Instagram, Facebook, YouTube and from web news portals, web channels. This information is available in English and many other languages.
4. Journalists working in this area today have to have many more skills than in the past when writing was the only requirement. Information available on these mediums should be reviewed critically and used with utmost care.

(b) E-newspapers
Answer:

1. In recent times, e-newspapers have got prominent place in mass media.
2. E-newspaper is not exactly like the printed one. In e-newspapers, news comes in sequence and not based on the nature and the importance of the news, like in printed newspaper e.g.. Front page news. Headline or Last page news.
3. The news which we want to read has to be clicked and then it appears on the screen in detail.
4. There is space provided for opinion of readers. In 1992, the first edition of the e-newspaper was published by ‘Chicago Tribune1.
5. At present, almost all newspapers are available as e-newspapers and people can read them anytime, anywhere using the Internet or computer, tab, laptop or mobile.
6. In recent times many newspapers have introduced e-newspapers. The e-newspapers are being received well by the readers.
7. Learn to read e-newspapers with the help of your teachers.

Question 10.
Write short notes:
(a) Bengal Gazette:
Answer:

• Bengal Gazette is the first newspaper which was started in India.
• It was started by James Augustus Hickey, an Irish national.
• It was first published on 29th January, .1780. It was also called “Calcutta General Advertiser’.
• Bengal Gazette laid the foundation of newspaper in India.

(b) News printed in ‘Darpan’:
Answer:
The ‘Darpan newspaper started by Balshastri Jambhekar printed all types of news like political, economic, social and cultural. Some of them are mentioned below:

• The Accounts of Expenditure from the Three Administrative Divisions of the East India Company.
• The Danger of Russian Attack on the Nation.
• Appointment of a Committee for Cleanliness of the City.
• Remarriage of Hindu Widows.
• The Inception of Theatre at Calcutta.
• Achievements of Raja Ram Mohan Roy in England. All these reports published in the paper throw light on various situations/events of those days.

(c) Television:
Answer:

• The first President of India, Dr. Rajendra Prasad inaugurated Delhi Doordarshan Centre.
• Mumbai Doordarshan started to telecast its programmes on 2nd October, 1972.
• Colour television started on 15th August, 1982. The Indian government granted permission to private, national and international channels in 1991 to telecast in India.

Question 11.
Explain the following sentences with reason:
(a) Newspaper is an important medium of education and information.
Answer:

• Newspapers report events which are interesting to the public. But the importance of newspaper stretches far beyond a passing humari interest in events.
• It covers a miscellany of topical issues. News would involve matters of higher importance like war, global warming, education, national elections or trivial issues such as scandals, gossips and debates on minor controversies.
• Newspapers have contributed significantly to the spread of literacy and the concept of human rights and democratic freedoms.
• They are integral to the development of democracy. In fact, they can help in making the democracy stronger.
• Newspapers not only report the events but continue to shape opinions in the global village.

(b) 6th January is observed as ‘Patrakar Din’ or ‘Journalist Day’ in Maharashtra.
Answer:

• Balshastri Jambhekar started the first newspaper in Marathi on 6th January, 1832 in Mumbai.
• He is referred to as the ‘First Editor’ as he was the first editor.
• He laid the foundation of Marathi newspaper by starting Darpan. As 6th January is his birth date, it is observed as ‘Patrkar Din’ or ‘Journalists’ Day’ in Maharashtra.

(c) Television and history are closely related.
Answer:

1. Television plays a major role in developing interest in history. While producing shows and serials based on history and mythology, it is essential to have an accurate knowledge of history and know the minute details.
2. ‘Bharat Ek Khoj’, Raja Shivchhatrapati, Ramayana, Mahabharata are among the few popular serials based on history and mythology. While producing these serials.
3. It was essential to know the prevalent social conditions, outfits, lifestyle, weaponry, lingual expressions of the people. Historians who had knowledge on these subjects are required.
4. While making programmes, based on sportsmen, literature, war, historical events, forts and animal life, it is important to give history of their development in that particular period.
5. While conducting discussions on television on topics like social problems, education, economics, health, it is important to give references from the past.

This shows that the knowledge of history is required in the making many of programmes on Television. Hence Television and history are closely related.

Question 12.
Answer the following question in 25-30 words:
(a) Explain the objectives of newspapers.
Answer:
The main objectives of newspapers are as follows:

• Newspapers provide various local, national and international news to the people and inform them about daily events.
• They narrate political, economic, cultural and social history of the country.
• Newspapers fulfill their role as the fourth column of democracy by creating public awareness and becoming a medium of mass education.
• They even condemn the anti-social elements in the society and support the weaker section.

(b) How is history helpful in the planning of the Akashvani programmes ?
Answer:
Akashvani broadcasts all types of programmes from celebration of independence day to entertainment programmes. In planning these programmes, the knowledge of history is essential.

1. Akashvani invites historians as experts for discussions while presenting programmes on various occasions such as the anniversaries of births and deaths of national leaders, anniversaries of historical events; speeches of all Prime Ministers/Presidents.
2. Programmes like ‘On This Day in History’ is a daily programme which highlights importance of that day and date in history.
3. Information has to be verified by historians before it reaches the people. Lectures on the contributions of various national leaders need to be supported by historical information. In the following ways history is helpful in the planning of Akashvani programmes.

(c) How were the message conveyed to the people in olden days?
Answer:
The following were a few means used to convey messages to the people in olden days:

• A town crier would run on the streets beating drums and crying out important news according to the orders of the king.
• So, the news would spread among people by word of mouth.
• Inscriptions with royal decrees were placed at public places.

Question 13.
Read the following passages and answer the questions:”
(a) Which programmes are broadcasted by Akashvani?
Answer:

• Initially, Akashvani broadcasted government programmes and schemes.
• Later it broadcasted various entertainment and literary programmes.
• Akashvani presents various programmes for creating awareness.
• Special programmes are also broadcasted for farmers, workers, youth and women.

(a) On which book is the serial ‘Bharat Ek Khoj’ based on?
Answer:
The Serial Bharat Ek Khoj is based on ‘Discovery of India’, a book written by Pandit Jawaharlal Nehru.

(b) Who directed the serial ‘Bharat Ek Khoj’?
Answer:
The serial was directed by Shyam Benegal.

(c) Which factors/aspects of Indian history are depicted in ‘Bharat Ek Khoj’? OR Why was ‘Bharat Ek Khoj’ a serial telecasted by Doordarshan admired in all parts of India?
Answer:
The television serial ‘Bharat Ek Khoj’ presented social, political and economic life from ancient to the modem period in India.

1. It portrayed various aspects of Indian history like Harappan civilisation, Vedic history and the interpretation of epics like Mahabharata and Ramayana.
2. It used the technique of dramatisation effectively to recreate the Mauryan period and show the impact of Turk-Afghan invasions.
3. The Mughal period and their contributions which have long-lasting effect on social and cultural fabric of India is shown. The rise of Bhakti movement, role of Chhatrapati Shivaji Maharaj in getting swarajya is portrayed.
4. The last episodes (finale) of the serial narrate social movements and India’s freedom struggle in modem period.

Thus, the serial effectively portrayed the journey of India from Harappan civilisation to the modern period and therefore was admired in all parts of India.

Question 14.
Answer the following questions in detail:
(a) What were the different means of communication known around the world before the advent of newspaper?
Answer:
The following means of communication were used to convey news before the advent of newspaper:

1. Inscriptions with royal decrees placed at public places was a custom in Egypt. Emperor Ashoka followed the sam method to reach out to his subjects.
2. In the Roman Empire, roytil decrees were written on papers and those were distribute’d in all regions. It also contained information of various events taking place in the nation and its capital.
3. During, the reign of’ Julius Caesar ‘Acta Diurna’, meaning acts of everyday used to be placed at public places in Rome.
4. In the 7th century C.E., in China, royal dictates were distributed among people at public places.
5. In England handouts were distributed occasionally among people at public places giving information about war or any important events.
6. Travellers arriving from different faraway places would add spice to stories from those places and narrate the same to local people. The ambassadors of a king posted at various places would send back important news to the royal court.

(b) Write information on Periodicals based on its types.
Answer:
Magazines and journals which are published at regular intervals are known as Periodicals.
Types:

• They are categorised as weekly, biweekly, monthly, bimonthly, quarterly, six monthly and annual.
• There are some chronicles which are published at no fixed time.

Classification: Periodicals can be classified as popular and scholarly.

• If a periodical aims at specialists and researchers, it is a ‘journal1. Articles are generally written by experts in the subject.
• Popular periodicals are magazines published with variety of content. They can be on fashion, sports, entertainment and films.
• Bharatiya Itihas ani Sanskruti and Marathwada Itihas Parishad Patrika are periodicals of present times. Periodicals are an important source to study history.

(c) Write about the important role of newspaper in the freedom struggle.
Answer:

1. The press was the chief instrument for carrying out the political tasks and propagation of nationalist ideology.
2. Both English and Vernacular press started by prominent “leaders like Gopal Ganesh Agarkar and Lokmanya Tilak acted as catalyst to the freedom struggle. They started ‘Kesari’ and ‘Maratha’ in 1881.
3. Newspapers played a great role in building up an increasingly strong national sentiment and consciousness among people. It was an instrument to arouse, train, mobilise and consolidate nationalist public opinion.
4. The newspapers were an effective tool in the hands of social reformers. They exposed social evils such as child marriage, ban on remarriage of the widows, inhuman institution as untouchability, caste fetters, etc. It became a weapon in their hands to educate masses.
5. A comparative study was presented in newspaper on western education, knowledge and national education.
6. Newspapers also discussed political institutions in India and the west. The main aim of these newspapers was not to gain profit but to serve the people.

(d) Give a short account of the development of Indian television.
Answer:

1. Television service started in India in 1959. Dr. Rajendra Prasad, the first Indian President, inaugurated the Delhi Doordarshan centre.
2. Mumbai centre began to telecast its programmes on 2nd October 1972. Colour television was introduced in India on 15th August 1982.
3. The national telecast began in 1983. Doordarshan started Channels like DD Sports, DD Metro, news, etc. along with 10 regional channels.
4. In the year 1991, the Indian government gave permission to private, national and international channels to telecast in India.
5. Presently there are more than 800 national and regional channels. Some of them are exclusive news, sports, music, movies and religious channels which telecast programmes 24 hours a day.

(e) Distinguish between Newspapers and Magazines.
Answer:
Newspapers and magazines differ in their format, objectives and duration of getting published. The differences are noted below:

Brain Teaser

Across:

• Referred to as the ‘First Editor’.
• A newspaper representing masses of the Indian society (Bahujan Samaj).
• Tryambak Shankar Shejwalkar edited this journal.
• Letters by Lokhitvadi.

Down:

• The history of French Revolution was published in this newspaper.
• Newspaper started by James Augustus Hickey.
• First monthly magzine in Marathi.
• Pandit Narendra Sharma suggested this name for AIR.

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 English Solutions Unit 4.1 A Thing of Beauty is a Joy For Ever Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 English Kumarbharati Textbook Solutions Unit 4.1 A Thing of Beauty is a Joy For Ever

Maharashtra Board Class 10 English Solutions Unit 4.1 Warming Up Questions and Answers

A Thing Of Beauty Is A Joy Forever Question 1.
(A) Fill in the Acrostic with names of things related to Nature.
B …………………..
E …………………..
A …………………..
U …………………..
T …………………..
Y …………………..
Answer:
Birds
Earth
Animals
Uranus
Trees
Yam

(B) Make a list of 10 words related to the word ‘joy’, for example, happiness.
1. …………………..
2. …………………..
3. …………………..
4. …………………..
5. …………………..
6. …………………..
7. …………………..
8. …………………..
9. …………………..
10. ………………….
Answer:
happiness,
pleasure,
ecstasy,
delight,
rapture,
jubilation,
elation,
exultation,
glee,
euphoria.

A Thing Of Beauty Important Questions Question 2.
Recollect a picnic or a trip to a spot of natural beauty (a hill station/ a beach/forest area etc.) when you were younger.
Write four beautiful unforgettable scenes that left a deep impact on you.
(1) …………………………………………………………
(2) …………………………………………………………
(3) …………………………………………………………
(4) …………………………………………………………
Answer:
(1) The setting sun disappearing behind the hills.
(2) The river shining deep down in the valley.
(3) The early morning mist.
(4) The rain water trickling down from the leaves.

A Thing Of Beauty Is A Joy Forever Poem Question 3.
‘Meter’ in poetry is a pattern of stressed and unstressed syllables in lines of a poem. It gives rhythm to the poem.

Read the poem below aloud and with any colored pen/ pencil put stress-marks ( ‘ ) on those syllables that are stressed in the words of the poetic lines.

THE steadfast coursing of the stars,
The waves that ripple to the shore,
The vigorous trees which year by year
Spread upwards more and more ;
The jewel forming in the mine,
The snow that falls so soft and light,
The rising and the setting sun,
The growing glooms of night,
All natural things both live and move
In natural peace that is their own ;
Only in our disordered life
Almost is she unknown.

A Thing Of Beauty Extract Questions Question 4.
Consonance and Assonance
Consonance : Repetition of consonant sounds within a word, phrase or a short sentence.
For example : pitter-patter/ chuckle-fickle/ sick-duck/ Betty bought some bitter butter
Answer:
Consonance: (Repetition of consonant sounds within a word, phrase or a short sentences)
(1) The steadfast coursing of the stars
(2) The waves that ripple to the shore
(3) The snow that falls so soft and light
(4) The rising and the setting sun
(5) All natural things both live and move.

Assonance : Repetition of vowel sounds within a word/ phrase/ sentence.
For example : Jack had a bag.
Men sell metal- kettle.
Let the engineer steer without fear.
Answer:
Assonance: (Repetition of vowel sounds within a word/phrase/sentence.)
(1) The vigorous trees which year by year
(2) Spread upwards more and more
(3) Theewel forming in the mine
(4) Only in our disordered life.

Thing of Beauty is a Joy For Ever Class 10 English Workshop Questions and Answers Maharashtra Board

A Thing Of Beauty Question Answer Question 1.
Read the poem and fill in the table.

Answer:

A Thing Of Beauty Is Joy Forever Question 2.
Answer in your own words.
(a) What is the impact of a beautiful thing on us?
(b) What does a thing of beauty keep in store, for us?
(c) Who are the mighty dead? Why are they attributed with ‘grandeur’?
(d) How does the memory of a beautiful visual scene become a joy forever?
Answer:
(a) A beautiful thing gives us happiness, relaxation and peace. It inspires us and makes us love life despite troubles and sufferings.
(b) A thing of beauty provides shelter and comfort in many ways. It is like a shady place under a tree where we can rest. It helps all living creatures to sleep peacefully, have good dreams and also good health.
(c) The memory of a beautiful visual scene leaves a lasting impression on us. It is a permanent source of joy and inspiration to five our lives despite the trials and tribulations. The pleasure and happiness given by it never fades away but keeps on increasing.
(d) The mighty dead are the brave men who have sacrificed their lives for a purpose. They Eire an inspiration to all of us because of their innumerable sacrifices. They are attributed with grandeur because of their noble deeds.

A Thing Of Beauty Is A Joy Forever Question And Answer Question 3.
Pick out and rewrite 5 lines that contain Imagery.
For example :
(a) we are wreathing a flowery band…
(b) …………………………………………
(c) …………………………………………
(d) …………………………………………
(e) …………………………………………
Answer:
(a) we are wreathing a flowery band
(b) trees old and young, sprouting a shady boon
(c) and such are daffodils with the green world they live in
(d) and clear rills that for themselves a cooling covert make
(e) the mid forest brake, rich with a sprinkling of fair musk-rose blooms

Thing Of Beauty Question Answers Question 4.
Choose the correct Figure of speech that occurs in the following lines. Justify your choice.
(a) ………………….. but still we keep a bower quiet for us
(i) Simile
(ii) Irony
(iii) Metaphor
Answer:
(iii) Metaphor

(b) Some shape of beauty moves away the pall …………………..
(i) Personification
(ii) Alliteration
(iii) Hyperbole
Answer:
(ii) Alliteration

(c) A thing of beauty is a joy for ever …………………..
(i) Epigram
(ii) Antithesis
(iii) Climax
Answer:
(i) Epigram

(d) Trees old and young, sprouting a shady boon.
(i) Exclamation
(ii) Personification
(iii) Antithesis
Answer:
(iii) Antithesis

The Thing Of Beauty Is A Joy Forever Question 5.
From the poem pick out words that we do not use often in modern times. They should match the meanings given below.
(a) gift …………………..
(b) the next day …………………..
(c) a protective spot ………………….. (for animals)
(d) a cool shady spot ………………….. under tall trees.
(e) ferns …………………..
(f) edge …………………..
(g) depression …………………..
(h) cover for the dead …………………..
(i) streams …………………..
(j) poetry …………………..
Answer:
(a) gift – boon
(b) the next day – morrow
(c) a protective spot for animals – covert
(d) a cool shady spot bower under tall trees
(e) ferns – brake
(f) edge – brink
(g) depression – despondence
(h) cover for the dead – pall
(i) streams-rills
(j) poetry – poesy

A Thing Of Beauty Is A Joy For Ever Question 6.
Copy the first 8 lines and mark the stressed syllables using a coloured pen.

A Thing Of Beauty Is A Joy Question 7.
Read the poem and write-
(a) The rhyme scheme of the following lines.
Lines 1 to 8 …………………..
Last stanza …………………..
Answer:
Rhyme scheme of lines 1 – 8: aabb, ccdd
Rhyme scheme of the last stanza: aabbc.

(b) (i) The number of stressed syllables (Rhythm) in the line.
A thing of beauty is a joy forever. ………………….
Answer:
A thing of beauty is a joy forever. The title of the poem

(ii) Does the poem retain a steady rhythm throughout?
Answer:
Yes.

(c) Give four examples of each. Pick the lines from the poem.
(i) Consonance:
(1) ………………….
(2) ………………….
(3) ………………….
(4) ………………….
Answer:
(1) A flowery band to bind us to the earth
(2) For simple sheep; and such are the daffodils
(3) With the green world they live in; and clear rills.
(4) All lovely tales that we have heard or read

(ii) Assonance :
(1) ………………….
(2) ………………….
(3) ………………….
(4) ………………….
Answer:
(1) A thing of beauty is joy forever
(2) Pass into nothingness, but still will keep
(3) And such too is the grandeur of the dooms
(4) That whether there be shine or gloom o’ercast

I Think Of Beauty Is A Joy Forever Question 8.
Go through the poem again and write in your notebook an appreciation of the poem in the paragraph format. (Refer to page no. 5 )
Answer:
Point Format
(for understandig)
The title of the poem : ‘A Thing of Beauty Is a Joy Forever’
The poet : John Keats
Rhyme schenie: aabb; rhyming couplets
Figures of speech : EpIgram, Metaphor, Antithesis, etc.
Theme/Central idea: Beautiful things give unending pleasure and can change our lives.

Paragraph Format
The poem ‘A Thing of Beauty is aoy Forever’ byohn Keats is taken from a longer poem ‘Endymion’ based on Greek Mythology.

The rhyme scheme of the poem is aabb; that is, the poem is written in rhyming couplets. There Eire many figures of speech, like Metaphor, Antithesis, etc. but the one that stands out is Epigram. The line A thing of beauty is aoy forever’, is a pithy saying expressing the idea of beauty in a clever way.

The important thing that the poet tells us is that beautiful things last forever and give us immense i happiness. They give unending pleasure and can change our lives.

Question 9.
Project :
Collect from various sources proverbs or maxims related to the ‘beauty of nature.’ Make a chart/ poster with the same. Decorate it with images, drawings, pictures, and put it up by turns in your class.

Question 10.
List the things of beauty mentioned in the extract.
Answer:
The things of beauty include a quiet bower, the heavenly bodies like the sun and the moon, the old and young trees that provide cool shelter to sheep, daffodils with greenery around them, clear streams that make cool thickets for themselves and ferns with musk-roses scattered in between.

Question 11.
List the things that cause suffering and pain.
Answer:
The things that cause suffering and pain are despondence and despair, shortage of noble people, hot season, gloomy days and the unhealthy and darkened ways of life (trials and difficulties of life).

Question 12.
Choose the correct figures of speech that occur in the following lines.ustify your choice.
(1) ….but still we keep a bower quiet for us….
(a) Simile (b) Irony (c) Metaphor
Answer:
Metaphor – bower stands for rest and peace

Question 13.
Some shape of beauty moves away the pall
(a) Personification (b) Alliteration (c) Hyperbole
Answer:
Alliteration – Repetition of the sound of the letter ‘s’.
Personification – beauty is given the human quality of moving away the pall. *

Question 14.
A thing of beauty is aoy forever….
(a) Epigram (b) Antithesis (c) Climax
Answer:
Epigram – the sentence is a short, pithy statement.

Question 15.
Trees old and young, sprouting a shady boon.
(a) Exclamation (b) Personification (c) Antithesis
Answer:
Antithesis – the use of opposite words, old and young, in the same line.

Question 16.
The number of stressed syllables in the line: A thing of beauty is joy forever;
Answer:
5

Question 17.
List the things of beauty mentioned in the extract.
Answer:
The things of beauty mentioned in the extract are: lovely tales of valour, endless fountains, immortal drink, trees that whisper, passionate poetry and cheering light.

Question 18.
Fill in the web with what passion poesy can do to you:
Answer:

Question 19.
List the things which express sorrow from the extract:
Answer:
(i) dooms
(ii) glooms o’ercast/clouds of gloom
(iii) die (iv) dead.

Question 20.
Pick out and write the lines that contain imagery.
Answer:
(i) grandeur of the dooms ;
(ii) An endless fountain of immortal drink ;
(iii) Pouring onto us from the heaven’s brink
(iv) trees that whisper around a temple

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 English Solutions Unit 3.5 Unbeatable Super Mom-Mary Kom Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 English Kumarbharati Textbook Solutions Unit 3.5 Unbeatable Super Mom-Mary Kom

Maharashtra Board Class 10 English Solutions Unit 3.5 Warming Up Questions and Answers

Unbeatable Super Mom Mary Kom English Workshop Question 1.
Discuss and find out the jobs which were done only by men in the past but nowadays women too have started doing them.
……………………………………………………………………….
……………………………………………………………………….
……………………………………………………………………….
……………………………………………………………………….
……………………………………………………………………….
Answer:
HR Manager, Finance Manager, Accountant, Auditor. Budget Analyst, Underwriter, Tax Examiner, Real Estate Agent, Media person, Psychotherapists, Advertising Manager, Event Manager, Social and Community Service Manager, Officer in the Civil Services, Officer in the Armed Forces, Commercial Airline, Pilot, Veterinarian, an Autorickshaw driver.

Unbeatable Super Mom Mary Kom Question 2.
Complete the following web of India’s winning medals in Olympics.

Answer:

Unbeatable Super Mom-Mary Kom Question Answer Question 3.
The text is about a famous female boxer, Mary Kom, who has brought laurels to our country by winning many national and international boxing championships. Make a list of famous men and women boxers across the world. You can take help of internet or your school library to get this information to complete the table.

Name of boxer	Gender	Country
1.  Mary Kom 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.	Female	India

Answer:

Unbeatable Super Mom-Mary Kom Class 10 English Workshop Questions and Answers Maharashtra Board

4.4 Unbeatable Super Mom – Mary Kom Question 1.
Choose the correct alternative and underline it.
(a) What is included in the text?
(i) story
(ii) speech
(iii) interview
(iv) poem
Answer:
(iii) interview

(b) Which State does Mary Kom belong to?
(i) Maharashtra
(ii) Tamil Nadu
(iii) Kerala
(iv) Manipur
Answer:
(iv) Manipur

(c) Who inspired Mary Kom and other youngsters in Manipur to choose boxing as a career?
(i) Dingko Singh
(ii) Charles Atkinson
(iii) Mangte Tonpa Kom
(iv) Adams
Answer:
(i) Dingko Singh

(d) What does Mary Kom prefer being called?
(i) Super mom
(ii) Super boxer
(iii) Super woman
(iv) Super being
Answer:
(i) Super Mom

Question 2.
Go through the text again and find out the name of cities and their importance in Mary Kom’s life. One is given for you.
(a) Kangthei – Mary Kom’s birth place
(b) …………………….. – ……………………..
(c) …………………….. – ……………………..
(d) …………………….. – ……………………..
Answer:
Kangthei – Mary Kom’s birthplace.
Manipur – home state of Dingko Singh and Mary Korn
Bangkok – city that hosted the Asian games of 1998’
United States – Country that hosted the first AlBA Women’s World Boxing. Championship

10th English Workshop 4.4 Question 3.
Go through the text again and complete the following sentences.
1. Mary Kom helped her parents with …………………………. .
2. The success of Dingko Singh inspired …………………………. .
3. Mary Kom made her debut at …………………………. .
4. We can get more gold medals if …………………………. .
5. Mary Kom was able to increase her weight by …………………………. .
6. Mary Kom is good at …………………………. .
7. Mary Kom loves to be …………………………. .
8. Mary Kom apologised the nation for …………………………. .
9. Kom’s parents were Her father was …………………………. .
10. Kom was the first woman boxer to …………………………. .
Answer:
(1) farm-related chores.
(2) many, youngsters in Manipur to try boxing.
(3) the first AIBA Women’s World Boxing Championship in the United States.
(4) more and more people take up sports as a full-time career.
(5) eating the right kind of healthy food rather than bad saturated fats.
(7) Mary Kom loves to be a mom, acknowledging that it is the best thing that has ever happened to her. cooking and other household work too.
(10) qualify and win a bronze medal in the 51 kg flyweight category of Boxing.

Unbeatable Super Mom Mary Kom 10th Std Question 4.
You will find some Acronyms (short forms) in the text. Go to the library or search the internet to find their full forms. Discuss with your partner. One is given for you.
(a) OGQ – Olympic Gold Quest
(b) IBN –
(c) MTV –
(d) YPA –
(e) AIBA –
(f) CNN
Answer:
(a) OGQ – Olympic Gold Quest
(b) IBN – Indian Broadcasting Network
(c) MTV – Music Television
(d) YPA – Yellow Pages Advertising
(e) AIBA – Association Internationale de Boxe Amateur (International Boxing Association)
(f) CNN – Cable News Network

Unbeatable Super Mom Mary Kom English Workshop Pdf Question 5.
Fill in the fact file of Mary Kom.
(a) Full name :
(b) Native of :
(c) Early life and interests :
(d) Special sports taken up :
(e) Inspired by :
(f) Coach :
(g) Early achievements :
(h) International achievements :
(i) Her passion :
(j) Future plans :
Answer:
(1) Gerund: cooking Sentence: Though I do not like cooking, I have to do it.
(2) I ate the right kind of food and gained weight.
(3) (a) fly + weight (b) sports + men
(4) “What do you prefer being called – Super Mom or Super Boxer?”
(5) (a) focussing (b) sparring
(б) I receive letters and picture souvenirs from my penpals all the year round.
(7) Imperative Sentence
(8) whenever, where, which, who
(g) Early achievements:

• Manipur State Women’s Boxing Championship
• Regional championship in West Bengal

(h) International achievements:

• 2001: International debut at the first AIBA Women’s World Boxing Championship in United States – won the silver medal in the 48 kg category.
• 2012: Bronze medal at the Olympics, flyweight (51 kg category)
• five times World Amateur Boxing Champion

(i) Her passion: cooking
(j) Future plans: coaching Indian women

10th Class English Workshop 4.4 Question 6.
Glance through the text and find the special qualities of Mary Kom. Complete the web by putting different qualities of Mary Kom in the boxes.
Answer:

Unbeatable Super Mom Mary Kom Question Answer Question 7.
‘Super Mom’ refers to an excellent mother. Give three reasons why ‘super’ has been added to the word ‘mom’ as in the title.
1. ……………………………….
2. ……………………………….
3. ……………………………….
Answer:
(1) The word ‘Super’ is used to describe a person who aims for the highest standards of excellence. As a boxer Mary Kom aimed for the highest standards. As a result, she achieved success at the Olympics.

(2) When asked if she preferred the title ‘Super Mom’ to ‘Super Boxer’, she opted for the former. It was heroy to be a mother. In her words, it was the best thing that ever happened to her.

(3) This title gives us an idea of the priorities in Mary Korn’s life. Motherhood is her first preference. Hence the writer uses this word in the title.

Unbeatable Super Mum Mary Kom Question 8.
Answer the following questions in your own words.
(a) What makes the writer call Mary Kom ‘a legend’?
Answer:
The writer calls Mary Kom a legend not only because of her exceptional achievements as a woman boxer but also because of her truthful admission and apology to the nation about not being able to win the Gold at the Olympics.

(b) What prime quality did Mary Kom display during her first attempt in Olympic games? What was her bad luck?
Answer:
During her first attempt in the Olympic games, Mary Kom displayed the prime quality of underplaying the faults of others and taking on the blame for her losses upon herself. It was her bad luck that theudges did not press the buttons in her favour during her semi-final against Adams.

(c) What does Mary Kom suggest, for India to win more Olympic Gold Medals?
Answer:
Mary Kom suggests that more and more people should take up sports as a full-time career, so that India might win more Olympic Gold Medals

4.4 Unbeatable Super Mom-Mary Kom Question 9.
Rearrange the facts below in their proper order, as per the text.
(a) Mary Kom made her first appearance at international level.
(b) She sparred with male boxers in Pune.
(c) Mary Kom won the Manipur State’s Women’s Boxing Championship.
(d) She won a bronze medal in the 2012 Olympics.
(e) Mary Kom decided to take up boxing.
Answer:
(e) Mary Kom decided to take up boxing.
(c) Mary Kom won the Manipur State Women’s Boxing Championship.
(b) She sparred with male boxers in Pune.
(a) Mary Kom made her first appearance at the international level.
(d) She won a bronze medal in the 2012 Olympics.

Unbeatable Super Mom Mary Kom English Question 10.
Mary Kom prepared rigorously to win many championships. Read the text again and make a list of various things done by Kom regarding her preparations.

• Variety of preparations
• Diet
• Focus

Answer:

Unbeatable Super Mom Mary Kom Question Answer Question 11.
Make sentences of your own using the following words.
(a) debut : ……………………………….
(b) elation : ……………………………….
(c) sponsor : ……………………………….
(d) reinforced : ……………………………….
(e) humble surroundings : ……………………………….
Answer:
(a) debut – He wanted his daughter to make a debut as a dancer at the prestigious Manipuri Folk Festival.
(b) We received the news of our victory with great elation.
(c) sponsor: The college students wanted a sponsor for their fashion show.
(d) reinforced – His reputation as a brave soldier was reinforced by the many stories told about him by his comrades who fought alongside him.
(e) humble surroundings: Abraham Lincoln grew up in humble surroundings.

4.4 Unbeatable Super Mom – Mary Kom Question 12.
Find antonyms of the following words from the text.
(a) Arrogant x …………………
(b) Finally x …………………
(c) Depressed x …………………
(d) Disqualify x …………………
(e) Diffident x …………………
(f) Float x …………………
Answer:
(a) arrogant X humble
(b) finally X initially
(c) depressed x exhilarated
(d) disqualify X qualify
(e) diffident X confident
(f) float x sink

Question 13.
Underline the subordinate clauses and state their kind.
(a) Enough has been said about this great warrior, who conqured the world. (Subordinate ………………… clause)
(b) The male boxers kindly practised with me whenever I required them. …………………
(c) I think that more people should take up sports as a full – time career …………………
(d) Do you think nutrition is a neglected area in Indian sports? …………………
(e) That’s the best thing, that has happened to me. …………………
(f) India managed just 6 medals in 2012 Olympics even though we are a nation of 1.3 billion people. …………………
Answer:
(a) Enough has been said about this great warrior who conquered the world. – Subordinate Adjective Clause
(b) The male boxers kindly practised with me whenever I required them – Adverb Clause of Time
(c) More and more people should take up sports as a career – Obligation
(b) nutrition is a neglected area in Indian sports? – Noun Clause.
(e) That’s the best thing that has happened to me. Subordinate Adjective Clause
(f) even though we are a nation of 1.3 billion people. – Adverb Clause of Concession.

Question 14.
(A) Pick out from the lesson the Verb forms of :
(a) qualification …………………
(b) negligence …………………
(c) company …………………
(d) decisions …………………
(e) practice …………………
(f) birth …………………
Answer:
(a) qualify
(b) neglect
(c) accompany.
(d) decisively
(e) practise
(f) born

(B) Pick out the Noun forms of :
(a) represent …………………
(b) change …………………
(c) prepare …………………
(d) achieve …………………
(e) aware …………………
(f) succeed …………………
Answer:
(a) representative
(b) change
(c) preparation
(d) achievement
(e) awareness
(f) success

(C) Pick out the Adjective forms of :
(a) favour …………………
(b) proportion …………………
(c) finance …………………
(d) nutrition …………………
(e) female …………………
(f) addition …………………
Answer:
(a) favourite
(b) proportionate
(c) financial
(d) nutritional
(e)  female, feminine
(f) additional

Question 15.
Imagine that you are the Captain of your team. A famous cricketer is going to visit your school. You are assigned the task to conduct an interview of that famous cricketer. Frame a set of 10 questions that you will ask the cricketer. Take help of the points given below.
(a) Early life
(b) Interest in this field
(c) Inspiration
(d) Coaching and guidance
(e) Achievements/ Records
(f) Future plans
(g) Advice to youngsters
Answer:
Questions of the Interviewer:
Sir, welcome to our school. May I ask you a few questions? Thank you.
(1) Could you tell us something about your early life?
(2) Which field of sports were you interested in your early life?
(3) Who was your inspiration?
(4) Who was your coach and your guide during your early years of training?
(5) Which aspect of cricket. do you prefer batting, bowling or fielding?
(6)ust for the record, could you list your achievements and records?
(7) Surely you must have some future plans, What are they?
(8) What difficulties did .you face when you started your career?
(9) Who do you think is a model cricketer today?
(10) What is your advice to youngsters?

Question 16.
Write a short paragraph describing the life and work of Mary Kom. Take help of the points given below. You can take help of the fact file that you have prepared earlier (Activity 5).
(a) Early life
(b) Training
(c) Achievements
(d) Future Plans
Answer:
Mary Korn’s full name is Chungneijang Mary Kom Mangte. She hails from a village in Manipur. Her father was an ex-wrestler. Right from an early age, Mary Kom was interested in athletics and boxing. Finally she took up boxing, despite objections from her father. He was worried that boxing would mar her face and that would make it difficult for him to arrange a suitable marriage for her. She trained under Charles Atkinson and sparred with some of the finest male boxers in Pune.

Mary Kom has a list of National and International achievements. She won the Manipur State Women’s Boxing Championship. Then she won the Regional championship for boxing in West Bengal. She made her International debut in 2001 at the first AIBA Women’s World Boxing Championship in the United States. There she won the silver medal in the 48 kg category.

In 2012, she won the bronze medal at the Olympics in the flyweight (51kg category). She has been five times World Amateur Boxing Champion. She plans to take up coaching for women boxers with potential.

Question 17.
‘What men can do, women can do better.’
Divide your class in 2 groups. Let one group offer points ‘For the topic’ and the other, ‘Against the topic.’ Note down the points in your note books and expand the points in two separate write- ups, as views and counterviews. Suggest suitable titles for each.
Answer:
View: Men cannot compare to women Women have inherent qualities, not possessed by men, that enable them to do things better than men do. There was a time when certain professions or careers were considered the sole domain of men. In recent years, women have pooh-poohed the very idea.

Women have more patience and endurance than men. Hence when entrusted with any task, they stick it out and see it through. They are painstaking and focus on every detail. They are able to see the overall picture, unlike men who work for short-term benefits and instant solutions.

Women tend to communicate more effectively them men, focussing on how to create a solution that works for the group, talking through issues, and utilize non-verbal cues such as tone, emotion, and empathy whereas men tend to be more task-oriented, less communicative, and more isolated. Men have a more difficult time understanding emotions that are not explicitly verbalized, while women tend to intuit emotions and emotional cues.

Men tend to have a ‘fight or flight’ response to stress situations while women seem to approach these situations with a ‘tend or befriend’ strategy.

Hence women do very well as PR Managers, HR Managers, Psychologists, Psychiatrists, Counsellors, etc., – which were previously considered exclusive male-dominated fields of work.

Counterview: Men are the superior species With no disrespect or offence intended, when it comes to theob-front, men are superior to women. They have the discipline, the psychological assurance and presence and most important, the time to sit overtime and meet targets.

Women tend to be straightforward, outspoken and curt in their dealings with clients. Men are more polite, patient and considerate, especially with irate customers. This is because they are more hormonally stable and balanced than women. They tend to view things from a long-term viewpoint and are focused on the goals of the establishment they work for.

Men tend to process better in the left hemisphere of the brain while women tend to process equally well between the two hemispheres. This difference explains why men are generally stronger with left- brain activities and approach problem-solving from a task-oriented perspective.

Question 18.
Two famous proverbs – ‘Actions speak louder than words’ and ‘Fortune favours the brave’ are best suited to the personality of Mary Kom. Form two groups in the class. Each group should write a paragraph on one proverb with reference to the life and achievements of Mary Kom.
Answer:
(1) Actions Speak Louder Than Words

Mary Korn’s life and personality exemplify the proverb ‘Actions speak louder than words’.

Right from an early age she was interested in athletics and boxing. Her father, a former wrestler, was against her entering the field of boxing for fear of disfigurement, but Mary Kom went ahead, trained rigorously, left her home-state and pursued her goal.

There are many who express desires and ambitions, but limit themselves to highfalutin talks. Mary Kom made her dreams a reality and went on to win a medal at the Olympics for India. Her wo^ds always echoed humility. She avoided blaming others for her losses, but took the responsibility upon herself.

Mary Korn’s life has been aourney of high-voltage action, despite the fact that she is by nature a shy, soft-spoken girl.

(2) Fortune Favours The Brave
It is not easy for a girl to enter and participate in a male-dominated field such as boxing. Mary Kom hailed from Manipur, which is a conservative state to say the least.

Mary Kom, however, was brave enough to challenge gender-bias, opposition from her father and the tough rigours of sparring with professional male boxers at Pune.

Her daring and courage were rewarded with awards and national recognition. But the icing on the cake was when she went on to win international events, finally culminating in winning the bronze medal at the 2012 Olympic event.

Lady luck had smiled on her for her persistence, her continual efforts and her unswerving focus on her goals. Indeed, Mary Kom has proyed by her life and her achievements that if one has the spirit of challenging odds, one will surely reap rich dividends.

Question 19.
Name the following:
(1) According to the writer, the great warrior who conquered the world: ……………………
(2) The State in which Mary Kom was born: ……………………
(3) The kind of farms in which Mary Korn’s parents were working as tenant farmers: ……………………
(4) The sportsman who inspired many youngsters in Manipur: ……………………
Answer:
(1) Mary Mangte Kom
(2) Manipur
(3) hum fields
(4) Dingko Singh

Question 20.
Complete the following sentences.
(a) Korn’s parents were …………………… who worked in …………………
(b) Mary Kom apologized to the nation …………………..
Answer:
(a) tenant farmers, hum fields.
(b) for not being able to win gold.

Question 21.
Complete the following:
Answer:

Question 22.
What was Mary Kom’s exceptional achievement?
Answer:
Mary Kom’s exceptional achievement was that In the 2012 Olympics, she became the first Indian woman boxer to qualify and win a bronze medal in the 51 kg flyweight category of Boxing.

Question 23.
What has added to Mary’s greatness as a boxing champion?
Answer:
As a boxing champion Mary’s greatness is reinforced by the way she’ apologised to the whole nation for not being able to win the gold.

Question 24.
Find antonyms of the following words from the passage:
(a) urban
(b) failure
(c) defeat
(d) weakened
(e) wealthy
Answer:
(a) urban X rural
(b) failure X success
(c) defeat X victory
(d) weakened X reinforced
(e) wealthy X poor

Question 27.
She is a legend for sure and an idol for all sportswomen to look up to. (use ‘not only…. but also’)
Answer:
She is not only a legend for sure but also an idol for all sportswomen to look up to.

Question 28.
In the 2012 Olympics, Mary become the first Indian woman boxer to qualify and win a bronze medal. (Rewrite using ‘as well as’)
Answer:
In the 2012 Olympics, Mary became the first Indian woman boxer to qualify as well as win a bronze medal.

Question 29.
What qualities do you think are required to become a good sports person?
Answer:
A good sportsperson should be hard working and persevering. He/She should be humble enough to accept defeat and amibtious enough to pursue success. He/She must have pride in his/her country and team. Above all, he/she must have the all-important sportsman spirit.

Question 30.
Choose the correct alternative for each question and underline it: (The answers are given directly and underlined.)
(a) What is the name of the interviewer?
(i) Sportskeeda
(ii) Taruka Srivastava
(iii) Charles Atkinson
(iv) Adams
Answer:
(ii) Taruka Srivastava

(b) Where did Mary Kom train?
(1) Manipur
(ii) the US
(iii) at home
(iv) Pune
Answer:
(iv) Pune

Question 31.
Say whether the following are True or False: (The answers are givemdirectly and underlined.)
Answer:
(a) Adams was Mary Kom’s friend.
(b) Charles Atkinson was Mary Kom’s coach.
(c) Theudges for Mary Kom’s semi-finals at the Olympics were fair.
(d) Charles Atkinson went along with Mary Kom for the Olympic finals.
Answer:
(a) False
(b) True
(c) False
(d) False

Question 32.
What failed to pressurize Mary Kom during the Olympics?
Answer:
During the Olympics, the fact that she was the only female representative from India in boxing failed to pressurize Mary Kom.

Question 33.
How could Mary Kom manage without her coach at the Olympics?
Answer:
Mary Kom could manage because they had already done their homework and she was well- prepared.

Question 34.
Find antonyms of the following words from the passage:
(a) gain
Answer:
(a) gain x loss

Question 35.
Write one word for each of the following: (The answers are given directly.)
Answer:
(a) a person employed to report for a newspaper ……………………
(b) a person who wins a medal at an event ……………………
(c) a person who takes an interview of a celebrity ……………………
(d) a person whose interview is taken ……………………
Answer:
(a) correspondent
(b) medallist
(c) interviewer
(d) interviewee

Question 36.
Find the noun forms of the following words:
(a) decide
Answer:
(a) decide – decision

Question 37.
Find the adjective forms of the following words:
(a) confidence
(b) tactics
Answer:
(a) confidence – confident
(b) tactics – tactical

Question 38.
Rewrite as an exclamatory sentence:
I am really happy.
Answer:
How happy I am!

Question 39.
Rewrite using ‘but’: Although she carried power, she wasn’t very tactical.
Answer:
She carried power but she wasn’t very tactical.

Question 40.
Fill in the blanks:
(a) Mary Kom had to gain ………… in order to fight in the 51 kg event
(b) In 2012, India won ………. medals in the Olympics.
(c) Mary Kom usually participated in the ………….. event.
(d) Mary Kom had decided to participate in the ………… event at the Olympics.
Answer:
(a) 3kg
(b) 6
(c) 48kg
(d) 51kg

Question 41.
What can help Indian sportsmen win more Olympic Medals?
Answer:
Mary Kom feels that if more corporates sponsored players, the players would not have any financial pressure and could focus on their games. This would help Indian sportsmen win more Olympic Medals.

Question 42.
Make sentences of your own using the following words:
(a) sponsor: The college students wanted a ………….. for their fashion show.
(b) a key factor: Heavy rain was …………… to our canceling the family picnic.
Answer:
(a) sponsor
(b) a key factor

Question 43.
Find the verb forms of:
(a) focus
(b) requirement
(c) weight
(d) health
Answer:
(a) focus – focus
(b) requirement – requIre
(c) weight – weigh
(d) health – healthy

Question 44.
What, according to you, are essential requirements for sportspersons in general?
Answer:
I think that sportspersons in general should spend all their time and energy practising and mastering the sport they are engaged in. They should also exercise daily in order to keep fit. The most important, however, is regulating the diet so as to ingest the best nutrition required by the body.

Question 45.
(1) Choose the correct alternative for each question and underline it:

(a) What is the full form of OGQ?
(i) Olympic Group Queries
(ii) Olympic Gold Quest
(iii) Overseas Guest Qualifications
(iv) Olympic Golf Qualifications
Answer:
(ii) Olympic Gold Quest

Question 46.
Is Mary Kom more proud of being a boxer or a mother?
Answer:
Mary Kom is more proud of being a mother.

Question 47.
What did OGQ do for Mary Kom?
Answer:
OGQ helped Mary Kom out whenever she needed something.. By taking care of everything, it helped her focus on her boxing and kept her stress- free.

Question 48.
(1) Find antonyms from the passage for the following words:
(a) few
(b) modern
(c) worst
(d) indifferent
Answer:
(a) few x several
(b) modern x traditional
(c) worst x best
(d) indifferent x interested

Question 49.
Write the adjective forms of the following words:
(a) care
(b) tradition
(c) importance
(d) difficulty.
Answer:
(a) care – careful, careless
(b) tradition – traditional
(c) importance – important
(d) difficulty – difficult

Question 50.
The future is very bright. (Rewrite as an exclamatory sentence.)
Answer:
How bright the future is!

Question 51.
Underline the determiners: You have broken several stereotypes about the women in India.
Answer:
You have broken several stereotypes about the women in India.

Question 52.
(1) Pick out the gerund and make a sentence : I am good at cooking.
(2) Spot the errors and rewrite the correct sentence : I eaten the right kind of food and gains weight.
(3) Write the root words that form the following compound words : (а) flyweight (b) sportsmen
(4) Punctuate the sentence : what do you prefer being called super mom or super boxer
(5) Form present participles using the given words : (a) focus (b) spar
(6) Make a meaningful sentence using the phrase : ‘all the year round’.
(7) Identify the kind of sentence :ust let their mother box.
(8) Arrange the following words in alphabetical order : where, who, whenever, which
Answer:
(1) Gerund : cooking Sentence : Though I do not like cooking, I have to do it.
(2) I ate the right kind of food and gained weight.
(3) (a) fly + weight (b) sports + men
(4) “What do you prefer being called – Super Mom or Super Boxer?”
(5) (a) focussing (b) sparring
(б) I receive letters and picture souvenirs from my penpals all the year round.
(7) Imperative Sentence
(8) whenever, where, which, who

Question 53.
(a) Rewrite using the simple future tense : I had to focus on what to eat.
(b) Rewrite beginning with the underlined part: OGQ played an important role in my success.
(c) Write a word register for the word ‘nutrition’.
(d) Write sentences to show the different meanings of the word ‘pretty’.
Answer:
(a) I will have to focus on what to eat.
(b) An important role was played by OGQ in my success.
(c) nutrition: diet, nourishment, wholesome, balanced, food, edibles, foodstuff, menu, sustenance.
(d) (1) The little child had a pretty face, (pleasing or attractive to the eye)
(2) It has been pretty hot this summer, (quite, but not extremely)

Question 54.
Change to the comparative degree: That’s the best thing that has happened to me.
Answer:
That’s better than any other thing that has happened to me.

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 English Solutions Unit 1.1 Where the Mind is Without Fear Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 English Kumarbharati Textbook Solutions Unit 1.1 Where the Mind is Without Fear

Maharashtra Board Class 10 English Solutions Unit 1.1 Warming Up Questions and Answers

Where The Mind Is Without Fear Question Answer Class 10 Question 1.
Pair up with your partner and match the terms with their given meanings: (The answers are given directly)

Answer:

Where The Mind Is Without Fear Questions And Answers Question 2.
Taking the help of a dictionary/the internet, guess and write the type of poem against its description:
Sonnet, Epic, Limerick, Lyric, Ballad, Humorous, Elegy, Idyll, Free verse
Answer:
A long story-poem, often mythical – epic
A short story poem with a message – ballad
A poem of 14 lInes – sonnet
A song-like poem – lyric
A poem with no uniformity of rhyme. rhythm, &c. – free verse
A poem set in a picturesque. rustic background – idyll
A sad poem lamenting the death ofa loved one – elegy
A 5-line short funny poem with rhyme scheme aabba – limerIck
A poem written, just to create htniour – humorous

Where The Mind Is Without Fear Class 10 English Workshop Questions and Answers Maharashtra Board

Where The Mind Is Without Fear Question Answer Question 1.
In your notebook write down lines from the poem as a proof for the following.

(a) Tagore wishes for a nation where people are truthful.
Answer:
Line: Where words come out from the depth of truth.

(b) The poet would like everyone to work hard to reach their goal and in the long run to reach perfection.
Answer:
Line: Where tireless striving stretches its arms towards perfection.

(c) The poet wishes that everyone in his country holds his head high in dignity.
Answer:
Line: Where the mind is without fear and the head is held high.

(d) The poet dreams of a nation where knowledge should be free to all.
Answer:
Line: Where knowledge is free.

(e) The poem is a ‘prayer’.
Answer:
Lines:
(i) Where the mind is led forward by Thee.
(ii) Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake.

Where The Mind Is Without Fear English Workshop Answers Question 2.
Read the columns carefully and match the expressions with their meanings.

Answer:

Where The Mind Is Without Fear Class 10 Question 3.
(A) Answer the following questions in your own words.

(a) How is the world broken into fragments?
Answer:
The world is broken into fragments by divisions on the basis of religion, caste, class, race and colour in societies all over the world.

(b) Explain what the ‘tireless striving’ should, be for.
Answer:
Tireless striving’ should be to attain one’s goals as well as to achieve perfection.

(c) ‘Where words come out from the depth of truth.’ Explain in your own words.
Answer:
It means when people speak truthfully and with complete’ sincerity of heart.

(d) Who is ‘Thee’ in the poem? What does the poet appeal to ‘Thee’ to do?
Answer:
‘Thee’ in this poem is God. The poet wishes God to awaken his country into a heaven of freedom, where the people are all truly free and total freedom of good thoughts, good words and good actions exists.

(e) What qualities does the poet wish to inculcate in his countrymen?
Answer:

(B) Write in your notebook your own response and justify, where needed.
(a) Is the poem a prayer for India alone?
Answer:
The poem is a prayer for India alone, but it is also relevant for countries all over the world.

(b) What should the words we speak reflect?
Answer:
The words we speak should reflect our sincerity and truthfulness.

(c) What should people keep on widening? How can it be done?
Answer:
People should keep on widening their attitude and outlook. This can be done by getting rid of prejudices, travelling to different places and through education.

(d) From what darkness of night should our nation awake?
Answer:
Our nation should awaken from the darkness of prejudices, division of society, old traditional rituals and customs that are harmful, discrimination in imparting knowledge, insincerity, untruthfulness, fear and lack of self-respect.

(e) What attributes of Rabindranath Tagore does the poem (prayer) reflect?
Answer:
The poem reflects Rabindranath Tagore’s patriotism and love for his countrymen, his clear- thinking, his broad outiook, his, scientific attitude and his emphasis on hard work.

(f) What effect does the repetition of the word ‘where’ at the begining of each line?
Answer:
The repetition of the word ‘where’ at the beginning of each line denotes the increasing intensity of hope and trust the poet puts in his vision.

Where The Mind Is Without Fear Solutions Question 4.
Read the poem carefully and complete the table after the discussion in pairs. One is done for you.
Answer:

Answer:

Where The Mind Is Without Fear Rhyme Scheme Question 5.
(A) Complete the following sentences using your own interpretation.

(a) When the mind is without fear and head unbowed, we enjoy ………………………….. freedom.
(b) When knowledge is free, every citizen enjoys the right to ………………………….. and …………………………. .
(c) We can prevent ………………………….. injustice when we pull down discriminatory walls of caste, class, religion etc.
(d) Constant effort and strife leads to …………………………. .
(e) Logical thinking and reasoning can put a stop to ………………………….. .
(f) Tagore appeals to God to make his country a …………………………. .
Answer:
(a) When the mind is without fear and the head is unbowed, we enjoy complete freedom.
(b) When knowledge is free, every citizen enjoys the right to learn and obtain knowledge.
(c) We can prevent social injustice when we pull down the discriminatory walls of caste, class, religion, etc.
(d) Constant effort and strife leads to achieving our goals and td perfection.
(e) Logical thinking and reasoning can put a stop to the following of old traditions and customs that are harmful.
(f) Tagore appeals to God to make his country a heaven where people have good thoughts, say good words and do good actions.

(B) Fill in the blanks.
(a) Students should keep themselves aloof from ………………………….. .
(b) When ………………………….. everyone will be literate.
(c) It is a social duty of every student of modern world to uproot ………………………….. from societies.
(d) Students must develop ………………………….. outlook and attitudes.
(e) In the world of sycophancy, students must ………………………….. .
Answer:
(a) Students should keep themselves aloof from old harmful traditions.
(b) When knowledge is free everyone will be literate.
(c) It is the social duty of every student of the modern world to uproot narrow-mindedness from societies.
(d) Students must develop broad outlook and attitudes.
(e) In the world of sycophancy, students must have self-respect.

Question 6.
Find out the examples of ‘Metaphor’ from the poem.
Answer:

• ‘Clear stream of reason’. Here reason has been implicitly compared to a clear stream.
• ‘Dreary desert sand of dead habit’. Here old j habits have been implicitly compared to the dreary desert! sand.

Where The Mind Is Without Fear Question Answers Question 7.
Almost every line of the poem begins with the word ‘Where’ and it expects an idealistic country and countrymen. Now work in a group of six students and compose your poem regarding ‘Ideal School’. Begin your lines with the word ‘Where’ . . . . .
Answer:
Ideal School
An ‘Ideal School’ is one…
Where fun, games and studies go hand in hand,
Where teachers come from all over the land,
Where no punishment is given to one, nor any 5 blame,
Where motivation and encouragement is the name I of the game.
(Students can write their own poems.)

Question Answer Of Where The Mind Is Without Fear Question 8.
Read the poem. Write an Appreciation of the poem in about 12 to 15 sentences with the help of the following points. Use a paragraph format.

Points

• Title
• Poet
• Rhyme scheme
• Favourite line
• Theme/Central idea
• Figures of speech
• Special features – Type of the poem, language, tone, implied meaning, etc.
• Why I like/ dislike the poem

Answer:
Note : The points format given in Appreciation of Poem is for east), understanding. IU.nvever, it is io he written in the form of a [laragraph in the examination.

Question 9.
Imagine that you have to deliver a speech on the occasion of ‘Independence Day’ or the ‘Republic Day’ in the school assembly. Prepare a speech to deliver on ‘India of my dreams’

Use the following steps :
Greeting and salutation
Self Introduction
Introduction of the topic
Elaboration of the topic with examples
Conclusion
Thanking audience
Answer:

My Dream India

Respected Principal, teachers and my dear friends. Today, 15th August. is the day India won her freedom. No a0bL, at that time the citizens of free

India had many dreams for their country, some of which would have certainly come true. I, Rohan Mehta, often think about my ‘dream’ India too, and I would like to tell you something about it.

In the India of my dreams, there would be no poverty. Every Indian would be able to live a comfortable life. Every single person would be literate and the pursuit and acquisition of knowledge would be open to all, irrespective of caste, creed or religion. Corruption eats away a country, and in my dream India there would be no corrupt people. Truth and sincerity would reign. The large population will turn out to be an advantage rather than a handicap. We will be using renewable energy sources more and more. Every man, woman and child would be able to hold up his or her head with dignity and self-respect. India will be a ‘Super power’; but unlike the current ‘Super powers’ India will always lend a helping hand to the developing nations. There would be no need to have a police force because there would be no crime and no criminals—everyone would be happy and content.

This is my dream India in brief and there are many more things I would like to add to this list. I will certainly do my bit to make my dream come j true. Thank you.

Question 10.
Read the short story written by Rabindranath Tagore ‘The Kabuliwala’ or ‘The Home Coming.’
Answer:
Visit the website and collect more information about Rabindranath Tagore’s life and work.

Question 11.
Explain the following :

(a) what the poet prays to the Almighty for :
Answer:
The poet prays to the Almighty asking Him to awaken his country into a heaven of freedom, where the people are all truly free and total freedom of good thoughts, good words and good actions exists, while respecting those of others.

(b) what ‘reason’ and ‘dead habit’ are compared to :
Answer:
‘Reason’ is compared to a clear stream, and ‘dead habit’ is compared to the dreary desert sand.

(c) what the poet wishes for :
Answer:
The poet wishes that his country awakens into a heaven of freedom, where the people are all truly free and total freedom of good thoughts, good words and good actions exists.

(d) how the world is broken into fragments :
Answer:
The world is broken into fragments by divisions on the basis of religion, caste, class, race and colour in societies all over the world.

(e) what ‘tireless striving’ should be for :
Answer:
Tireless striving’ should be to attain one’s goals as well as to achieve perfection.

(f) the meaning of ‘Where words come out from the depth of truth’ :
Answer:
It means when people speak truthfully and with complete’ sincerity of heart.

(g) who ‘Thee’ is in the poem and what the poet appeals to ‘Thee’ to do :
Answer:
‘Thee’ in this poem is God. The poet wishes God to awaken his country into a heaven of freedom, where the people are all truly free and total freedom of good thoughts, good words and good actions exists.

Question 12.
Find out lines from the poem as a proof for the following :

(a) Tagore wishes for a nation where people are truthful.
Answer:
Line : Where words come out from the depth of truth.

(b) The poet would like everyone to work hard to reach their goal and in the long run to reach perfection.
Answer:
Line : Where tireless striving stretches its arms towards perfection.

(c) The poet wishes that everyone in his country holds his head high in dignity.
Answer:
Line : Where the mind is without fear and the head is held high.

(d) The poet dreams of a nation where knowledge should be free to all.
Answer:
Line : Where knowledge is free.

(e) The poem is a ‘prayer’.
Answer:
Lines : (i) Where the mind is led forward by Thee.
(ii) Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake.

Question 13.
Find examples of Alliteration from the poem.
Answer:

1. Where the mind is without fear and the head is held high.
   Repetition of the sound of ‘w’ and ‘h’.
2. Where the world has not been broken up into fragments.
   Repetition of the sound 4of ‘w’.
3. Where words come out from the depth of truth.
   Repetition of the sound of ‘w’.
4. Where tireless striving stretches its arms towards perfection.
   Repetition.of the sound of ‘t’ and ‘s’.
5. Into the dreary desert sand of dead habit
   Repetition of the sound of ‘d’.

Question 14.
Find examples of Personification from the poem.
Answer:

1. ‘Where tireless striving stretches its arms towards perfection.’ Here ‘tireless striving’ has been given the human quality of stretching its arms.
2. ‘Dreary desert sand of dead habit’. Here ‘habit’ has been given the quality of death.

Question 15.
Find the figures of speech in the line: ‘Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake.’
Answer:

• Synecdoche: ‘Country’ stands for the people of the country.
• Apostrophe: The poet is addressing the Almighty.

Question 16.
Comment on the rhyme scheme of the poem.
Answer:
The poem is written in free verse without! any rhyme scheme.

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 Marathi Solutions Aksharbharati Chapter 12.1 जगणं कॅक्टसचं Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 Marathi Aksharbharati Solutions Chapter 12.1 जगणं कॅक्टसचं

Marathi Aksharbharati Std 10 Digest Chapter 12.1 जगणं कॅक्टसचं Textbook Questions and Answers

प्रश्न 1.
‘निसर्ग हा मोठा जादूगार आहे’, हे विधान वाळवंटी प्रदेशाच्या संदर्भात कसे लागू पडते, ते पाठाच्या आधारे सविस्तर लिहा.
उत्तर:
‘जगणं कॅक्टसचं’ या पाठात ‘वसंत शिरवाडकर’ यांनी वाळवंटी प्रदेशातील कॅक्टसवर विशेष माहिती दिली आहे. निसर्ग हा मोठा जादूगार आहे हे पटवून दिले आहे. साधारणपणे पाण्याशिवाय वनस्पती जगू शकत नाही. वाळवंटात अगदीच थोडे पाणी मिळते. पण निसर्ग एक जादूगार आहे. त्या थोड्याशा पाण्यातही तो वनस्पती फुलवतो. तेथील प्राणी जगवतो.वाळवंटी प्रदेशातील खास अशी जीवसृष्टी आहे. वनस्पती व प्राणी तेथेही जगू शकतात. कॅक्टसच्या झाडांवरची लाल-पिवळी फुले चित्रमय वाटतात. वाळवंटातील जीवनसृष्टी हा खरोखर पृथ्वीवरचा एक चमत्कारच आहे. त्यामुळेच प्रतिकूल परिस्थितीतही जीवसृष्टी निर्माण करणारा निसर्ग खरेच मोठा जादूगार आहे.

प्रश्न 2.
‘थोड्याशा पाण्यावर कसे वाढावे याचा नमुना म्हणजे कॅक्टस!’ या विधानाची यथार्थता लिहा.
उत्तरः
वाळवंटी प्रदेशात वर्षातून एखादाच पाऊस पडतो. कधी तर दोन-दोन, तीन-तीन वर्षे पावसाचा ठिकाणा नसतो, एरवी तेथे वाळवंटातसूर्यआगओकतअसतो.हवातापलेलीअसते.सूर्याच्या आगीमध्ये पाने, फुले, गवत करपून जातात. वाळवंटात ओसाड, भकास जीवन असते. कॅक्टस अवर्षणाचा प्रतिकार करणारा आहे. जे काही पाणी मिळेल तेवढे स्वत:मध्ये साठवून घ्यायचे आणि कोरड्या हंगामात अगदी मंद गतीने वाढत रहायचे. अशी कॅक्टसची जगण्याची किमया असते. सग्वारो कॅक्टस तर २०० वर्षे जगतो. कॅक्टसमध्ये पाणी साठवण्याची रचना असते.

मिळेल तेवढे पाणी तो साठवतो. त्याची सगळी अंगरचना पाणी साठवण्यासाठी बनलेली असते. पाऊस पडतो तेव्हा वाळवंटाची जमीन फारच थोडे पाणी शोषून घेते. त्यामुळे थोड्यावेळात पुष्कळ पाणी शोषून घेता येईल अशी कॅक्टसच्या मुळांची खास रचना असते. आपली मुळे लांब पसरवून भोवतालच्या जास्तीत जास्त क्षेत्रातील पाणी तो शोषून घेतो. झाडातले बरेचसे पाणी त्यांची पाने बाष्पीभवनाने गमावतात म्हणून कॅक्टसच्या झाडाने पान ही गोष्टच काढून टाकली आहे. म्हणूनच म्हटले आहे ‘थोड्याशा पाण्यावर कसे वाढावे याचा नमुना म्हणजे कॅक्टस!

प्रश्न 3.
टिपा लिहा.

उत्तरः
सग्वारो कॅक्टस वाळवंटी प्रदेशाचाअगदी खास प्रतिनिधी आहे. कॅक्टसच्या अनेक जातींमध्ये सग्वारो हा कॅक्टसचा राजा मानला जातो. तो ५० फूट उंचीपर्यंत वाढतो. त्याची वाढ मंद असते इतकी, की ५० वर्षात तो फक्त ३ फूट वाढतो आणि २०० वर्षे जगतो. सग्वारो कॅक्टसची फुले गेंदेदार असतात ही फुले फुलली की थोडा काळ तरी ओसाड वाळवंट सौंदर्यपूर्ण होते. सग्वारो कॅक्टसला फळे येतात. त्यातील गर कलिंगडासारखा असतो. सग्वारो कॅक्टस हात वर करून उभ्या राहिलेल्या एखाद्या मोठ्या बाहुल्यासारखा दिसतो. सम्वारो कॅक्टसचा उपयोग अमेरिकेतील रेड इंडियन करीत असत. अवर्षणाच्या काळात कॅक्टस चेचून ते त्याचे पाणी काढत आणि तहान शमवण्यासाठी हे पाणी पीत. सग्वारो फॅक्टसची फळे ही कलिंगडाच्या गरासारखी असल्याने खाण्यासाठी उपयोग होतो. फळाच्या गरात साखर घालून तो मोरावळ्यासारखा टिकवता येतो. रेड इंडियन लोकांचे हे ही एक खादय असते.

प्रश्न 4.
वाळवंटी प्रदेशातील झाडांना काटे असण्याची कोणकोणती कारणे असावीत, असे तुम्हाला वाटते ते लिहा.
उत्तरः
कॅक्टसच्या झाडामध्ये रसदार गर असतो, म्हणून त्यावर प्राण्यांच्या धाडी पडण्याचा धोका असतो. त्यासाठी खबरदारी म्हणून कॅक्टस झाडांच्या अंगावर धारदार बोचरे काटे पसरलेले असतात. वाळवंटी प्रदेशात बहुतेक झाडांना काटे असतात. त्याला खास कारण झाडे जनावरांनी ओरबाडून खाऊन टाकली तरी पाण्याची पंचाईत नसल्याने ती पुन्हा लवकर उगवून येतात. वाळवंटी प्रदेशात हे शक्य नाही. पाण्याच्या दुर्भिक्षामुळे झाड एकदा गेले की गेले. यासाठी या प्रदेशातील झाडांना स्वत:च्या रक्षणासाठी काटे असतात.

प्रश्न 5.
‘पाणी हेच जीवन!’ या विधानासंबंधी तुमचे विचार लिहा.
उत्तरः
पाण्याला समानार्थी शब्द ‘जीवन’ असा आहे. त्यावरून पाण्याचे अमूल्य महत्त्व लक्षात येते. जीवनात पाणी नसेल तर तहानेने व्याकूळ होऊन माणूस मरेल. स्वच्छता राहणार नाही. पशू-पक्षी, झाडे निसर्ग टिकणार नाही. सर्व सृष्टी उजाड होईल. वाळवंट, ओसाड राने तयार होतील. जीवसृष्टी राहणार नाही. जलचर प्राण्यांची सृष्टी नष्ट होईल. सूर्य आग ओकेल. जमिनीला मोठे तडे जातील. पाण्यावाचून हाहा:कार होईल. जीवनच संपुष्टात येईल. म्हणून पाण्याचा योग्य वापर करणे आपल्या सर्वांची जबाबदारी आहे.

प्रश्न 6.
पाठाच्या आधारे कॅक्टसच्या प्रकारांची माहिती थोडक्यात लिहा.
उत्तरः
कॅक्टसच्या सुमारे १००० जाती आहेत. त्यातील अनेकांचे आकार मोठे चित्रविचित्र आहेत. ‘सायाळ’ कॅक्टस – कुंपणाच्या आश्रयाने राहणाऱ्या सायाळासारखा (शत्रुने हल्ला करताच काटे सोडणारा प्राणी) दिसतो.
(ii) ‘अस्वल’ कॅक्टस – हा कॅक्टस अस्वलासारखा दिसतो.
(iii) “पिंप’ कॅक्टस – हा कॅक्टस थेट पिंपासारखा दिसतो.
(iv) ‘सांबरशिंग’ कॅक्टस – ‘सांबरशिंग’ कॅक्टस सांबराच्या शिंगासारखा दिसणाऱ्या कॅक्टसला म्हणतात.
(v) सग्वारो कॅक्टस – सग्वारो कॅक्टस हा हात वर करून उभ्या राहिलेल्या एखादया मोठ्या बाहुल्यासारखा दिसतो. काही कॅक्टसना सुंदर फुले व रसदार फळे येतात. सग्वारो कॅक्टसला शेंड्यावर येणारी फुले पुष्कळशी फुलासारखी गेंदेदार असतात. ही फुले फुलली की थोडा काळ का होईना बिचाऱ्या ओसाड वाळवंटाला सौंदर्याला स्पर्श होतो. याला कॅक्टसचा राजा म्हणतात.

जगणं कॅक्टसचं Summary in Marathi

जगणं कॅक्टसचं पाठपरिचय

‘जगणं कॅक्टसचं’ हा पाठ लेखक ‘वसंत शिरवाडकर’ यांनी लिहिला आहे. या पाठात लेखकाने वाळवंटी प्रदेशात उगवणाऱ्या ‘कॅक्टस’ या वनस्पतीची वैशिष्ट्ये, तिचे उपयोग, कमी पाण्यातही टिकून राहण्याची तिची क्षमता याचे सूक्ष्म वर्णन केले आहे.

जगणं कॅक्टसचं Summary in English

“Jagna Cactus Che’ is written by Vasant Shirwadkar. He has explained the types of cactuses, their utility and adaptation to less amounts of water. He has offered detailed information about the cactus.

जगणं कॅक्टसचं शब्दार्थ

• वाळवंटी प्रदेश – वाळूकामय प्रांत – (a desert region)
• कोरडेपणा – शुष्कपणा – (dryness)
• दुर्भिक्ष – टंचाई, दुष्काळ – (scarcity)
• ठणठणीत – कोरडा व रिकामा – (dry & empty)
• जीवन – आयुष्य – (life)
• जादूगार – जादू करणारा – (a magician)
• जीवसृष्टी – सचेतन सृष्टी – (the living world)
• बहादुरी – पराक्रम – (valour)
• चमत्कार – आश्चर्य – (a wonder, a mircale)
• अवर्षण – दुष्काळ, अनावृष्टी – (drought)
• प्रदीर्घ – लांबलचक, खूप लांब – (very long)
• वैराण – ओसाड, पडीक – (barren, desolate)
• रक्ष – कोरडे, शुष्क – (dry)
• निष्माण – प्राण / जीव नसलेला – (lifeless)
• पालवी – झाडाला फुटलेले नवे अंकुर – (fresh foliage)
• सुप्तावस्था – झोपलेली अवस्था – (sleeping stage)
• रोप – वनस्पती, रोपटे – (a plant)
• मरुभूमी – वाळवंट – (desert)
• नंदनवन – (येथे अर्थ) स्वर्ग (इंद्राचे उपवन) – (the pleasure garden of indra’s paradise)
• तवा – पोळ्या भाजण्याचे लोखंडी पसरट भांडे – (pan)
• करपणे – भाजणे, होरपळणे – (to get scorched)
• भकास – ओसाड, उजाड – (gloomy, desolate)
• हंगाम – ऋतू, मौसम – (season)
• प्रतिकार करणे – विरोध करणे – (to oppose)
• मंद गती – धिम्यागतीने – (slow motion)
• दिवाणखाना – बैठकीची खोली – (living room, hall)
• प्रतिनिधी – (representative)
• राक्षस – दानव – (monster)
• पेर – दोन सांध्यांमधील भाग – (the portion between two joints)
• पन्हाळी – पाणी वाहून नेण्याची नळी – (a pipe)
• बाष्पीभवन – वाफ होणे – (evaporation)
• वयं – दूर करणे – (to avoid)
• गर – गीर, मगज – (pulp)
• बिशाद – हिम्मत, धाडस – (daring)
• बुंधा – बुडखा – (tree trunk)
• निमुळता – क्रमाने अरूंद होत जाणारा, चिंचोळा – (tapering)
• सरळसोट – सरळ, उभा – (upright)
• कुंपण – संरक्षक भिंत – (a fence)
• सायाळ – अंगावर काटे असणारा प्राणी, साळू, साळींदर – (hedgehog)
• सांबर – फाटे फुटलेली शिंगे असणारा हरणासारखा – दिसणारा प्राणी – (horned deer)
• शिंग – शंग – (horm)
• शेंडा – टोक, शिखर – (the top)
• गेंदेदार – गोंड्याच्या फुलांसारखी भरलेली
• मोरावळा – साखरेच्या पाकात आवळ्याचे बारीक तुकडे शिजवून तयार केलेला गोडपदार्थ – (jam)
• जिकिरीचे – त्रासदायक – (trouble some)
• साल – झाडावरचे जाड आवरण – (bark, rind)
• सोलणे – वरचा पापुद्रा (साल) काढून टाकणे – (to peel, to skin)
• तुरट – तुरटीसारखी चव असलेला – (astringent)
• निरुपाय – अगतिक – (helpless)
• खटाटोप – दगदग, आटापिटा – (strenous efforts)
• पंचाईत – अडचण – (problem)
• परजून – परिधान करून – (to wear)
• स्वसंरक्षण – स्वत:चे संरक्षण – (self–defence)
• जबाबदारी – उत्तरदायित्व – (responsibility)

जगणं कॅक्टसचं वाक्प्रचार

• भूगा होणे – चूरा होणे
• प्रतिकार करणे – विरोध करणे – (to oppose)
• धाडी पडणे – अकस्मात हल्ला करणे – (to attack)
• शोषून घेणे – ओढून घेणे – (to absorb)
• मात करणे – विजय मिळवणे – (to overcome)
• अभाव असणे – कमतरता असणे, उणीव असणे – (lack of)
• व्याकूळ होणे – बेचैन होणे – (to feel uneasy)

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 Marathi Solutions Aksharbharati Chapter 12 रंग मजेचे रंग उदयाचे Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 Marathi Aksharbharati Solutions Chapter 12 रंग मजेचे रंग उदयाचे

Marathi Aksharbharati Std 10 Digest Chapter 12 रंग मजेचे रंग उदयाचे Textbook Questions and Answers

प्रश्न 1.
(अ) कवितेच्या आधारे बी रुजण्याच्या क्रियेचा ओघतक्ता तयार करा.

उत्तरः

(आ) आकृती पूर्ण करा.

उत्तरः

प्रश्न 2.
चौकटी पूर्ण करा.
(i) जेथे दृष्टी पोहोचते असे ठिकाण – [          ]
(ii) कवयित्रीच्या मते जपायची गोष्ट – [          ]
उत्तरः
(i) जेथे दृष्टी पोहोचते असे ठिकाण – [फुलाफुलांचे ताटवे]
(ii) कवयित्रीच्या मते जपायची गोष्ट – [सृषृ]

प्रश्न 3.
कवितेत आलेल्या खालील संकल्पना स्पष्ट करा.
(i) आभाळाचे छत्र ……………………………………
(ii) गर्भरेशमी सळसळ ……………………………………
उत्तरः
(i) आभाळाचे छत्र – पाण्याने भरलेल्या ढगांचे आच्छादन
(ii) गर्भरेशमी सळसळ – हिरव्या पानांची, हिरव्याशार गवताची वाऱ्यामुळे सळसळ.

प्रश्न 4.
कृती पूर्ण करा.

(अ) ‘कष्ट करणाऱ्यांना मदत करू’ या आशयाची ओळ शोधा.
उत्तरः
मातीमध्ये जे हात राबती, तयांस देऊ पुष्टी.

(आ) ‘दौलत’ हे उत्तर येईल असा प्रश्न तयार करा.
उत्तरः
यंत्रांच्या संगतीने काय मिळणार आहे?

(इ) कवितेतील ‘यमक’ अलंकार साधणाऱ्या शब्दांच्या जोड्या शोधा.
उत्तरः
सृष्टी-दृष्टी, वृष्टी-कष्टी, तुष्टी-गोष्टी.

प्रश्न 5.
काव्यसौंदर्य.
(अ) खालील ओळींचे रसग्रहण करा.
‘हिरवी हिरवी मने भोवती, किती छटा हिरव्याच्या
गर्भरेशमी सळसळण्याच्या जगात सांगू गोष्टी’

(आ) पृथ्वीला वाचवण्यासाठी काय काय करावे असे कवयित्रीला वाटते.
उत्तरः
पृथ्वीवर मानवाने पर्यावरण संतुलन नष्ट करण्याचा सपाटा लावला आहे. झाडांची कत्तल, काँक्रीटीकरण, प्लॅस्टीकचा प्रचंड वापर, प्रदूषण इ. समस्यांनी पृथ्वी धोक्यात आली आहे. पर्यावरणाचे संतुलन नसल्याने पाऊसही नाही. पाण्याची समस्या भीषण आहे. अशा परिस्थितीत पृथ्वीचे संरक्षण करणे गरजेचे आहे. वनीकरण, झाडांची कत्तल रोखणे, प्लॅस्टीकला प्रतिबंध करणे, अशा उपायांनी अनेक समस्या रोखता येतील. वाढत्या जनसंख्येला आळा घालणे, गावागावांमध्ये वृक्षांची लागवड करणे, पाण्याचे साठे वाढविणे, विहिरी-तळी निर्माण करणे, इलेक्ट्रॉनिक कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावणे, ओला-सुका कचरा वेगवेगळा टाकणे, बायोगॅस वापरणे, सौरशक्तीचा वापर करणे, तंत्रज्ञानाचा मर्यादित योग्य वापर करणे अशा प्रकारे हरितक्रांती व औद्योगिक क्रांतीने पृथ्वीला वाचविता येईल. पृथ्वी ही माता आहे, या दृष्टीने तिचा आदर व सांभाळ सर्वांनीच करायला हवा.

(इ) वसुंधरेचे हिरवेपण जपण्यासाठी उपाय सुचवा.
उत्तरः
वसुंधरा ही हिरव्यागार शालूत शोभून दिसते. हिरवाईचा, शेतांचा, रानांचा व गवताच्या विविध हिरव्या छटा निसर्ग खुलवतो. वसुंधरेचे हिरवेपण जपण्यासाठी खालील उपाय करता येतील.
(i) ‘झाडे लावा, झाडे जगवा’ या प्रतिज्ञेने सर्वांनीच ‘एक व्यक्ती, एक झाड’ असे प्रमाण ठेवले तर वसुंधरा हिरवीगार होईल.
(ii) फळांच्या बिया मोकळ्या जागेत, डोंगरावर उधळाव्या.
(iii) बागबगीचे, रानांकरिता अधिकृत जमीन राखावी व तेथे रोपे लावावी.
(iv) जमिनीचा कस कमी व नष्ट करणाऱ्या वस्तू वापरू नये. उदा. प्लॅस्टीक, थर्मोकोल, अतिप्रमाणात वापरात असेलेली कीटकनाशके,
(v) जागोजागी पाण्याचे साठे तयार करावेत, ज्यामुळे पावसाळ्याव्यतिरिक्तही झाडांना पाणी मिळेल. वसुंधरेच्या हिरवेपणावर आपले अस्तित्व टिकून आहे. याची जागृती प्रत्येक नागरिकाच्या मनात केली पाहिजे.

Marathi Akshar Bharati Class 10 Textbook Solutions Chapter 12 रंग मजेचे रंग उदयाचे Additional Important Questions and Answers

प्रश्न १.पुढील कवितेच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा,

कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा,
(i) फुलाफुलांचे दाट …………………………………… जिथे पोचते दृष्टी. (थवे, गुच्छ, ताटवे, झुडपे)
(ii) …………………………………… देईना संगणक हा, काळी आई जगवू. (पैसे, दौलत, संपत्ती, धान्य)
(iii) उधळू, फेकू बिया डोंगरी, रुजतील …………………………………… झाडे. (निलगिरी, आंब्याची, देशी, घनदाट)
(iv) आभाळाच्या छत्राखाली, एक अनोखी …………………………………… (दृष्टी, तुष्टी, वृष्टी, पुष्टी)
उत्तर:
(i) ताटवे
(ii) धान्य
(iii) देशी
(iv) तुष्टी

प्रश्न 3.
खालील प्रश्नांची उत्तरे एका वाक्यात लिहा.

(i) कवी कोणाला पुष्टी क्यायला सांगतात?
उत्तर:
कवी मातीमध्ये काम करणाऱ्या हातांना पुष्टी दयायला सांगतात.

(ii) यंत्राबरोबर राहिल्यास काय मिळेल?
उत्तरः
यंत्राबरोबर राहिल्यास पैसा, दौलत मिळेल.

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
चौकट पूर्ण करा.
(i) जिथे दृष्टी पोचते तेथे असतात – [फुलांचे ताटवे]
(ii) संगणक हे देत नाही – [धान्य]
(iii) जगास या गोष्टी सांगू – [गर्भरेशमी सळसळण्याच्या]

प्रश्न 2.
जोड्या जुळवा.

उत्तरे:
(i- क),
(ii – अ),
(iii – ड),
(iv – ब)

प्रश्न 3.
काव्यपंक्तीचा योग्य क्रम लावा.
(i) गर्भरेशमी सळसळण्याच्या जगास सांगू गोष्टी . . .
(ii) आभाळाच्या छत्राखाली, एक अनोखी तुष्टी . . .
(iii) फेनधवलशा तुषारांमध्ये, राहाल कैसे कष्टी?
(iv) गच्च माजतील राने, होईल आभाळातून वृष्टी . . .
उत्तर:
(i) गच्च माजतील राने, होईल आभाळातून वृष्टी . . .
(ii) फेनधवलशा तुषारांमध्ये, राहाल कैसे कष्टी?
(iii) आभाळाच्या छत्राखाली, एक अनोखी तुष्टी . . .
(iv) गर्भरेशमी सळसळण्याच्या जगास सांगू गोष्टी . . .

कृती ३: कवितेतील शब्दांचा अर्थ

प्रश्न 1.
खालील कवितेतील शब्दांचा अर्थ लिहा.
(i) फूल
(ii) दाट
(iii) ताटवे
(iv) दृष्टी
उत्तरे:
(i) कुसूम, सुमन
(ii) गच्च
(iii) बगिचे, उद्यान
(iv) नजर

प्रश्न २. दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे कवितेसंबंधी पुढील कृती सोडवा.

(१) प्रस्तुत कवितेचे कवी/कवयित्री:
अंजली कुलकर्णी

(२) प्रस्तुत कवितेचा विषयः
पर्यावरणाचे रक्षण केले तर मानवाला काही कमी पडणार नाही अशा भावनांचे वर्णन केले आहे.

(३) प्रस्तुत कवितेतील दिलेल्या ओळींचा सरळ अर्थ:
डोंगरातून वाहात येते, खळाळते हे पाणी
फेनधवलशा तुषारांमध्ये, राहाल कैसे कष्टी?

आभाळातून होणाऱ्या पावसाच्या वृष्टीमुळे डोंगरातून खळाळत पाणी वाहत येईल. डोंगर दऱ्यातून वाहणारे धबधबे व त्यातून फेसाप्रमाणे उधळणाऱ्या पांढऱ्या तुषारांना पाहिल्यावर आपण आपली सारी दु:खे विसरून जाऊ व निसर्गाच्या सान्निध्यात खऱ्या अर्थाने आपण आनंदी होऊ, खळाळत्या पाण्याला पाहून आपल्याही मनात हास्याचे तुषार उधळले जातील व आपली सारी दुःखे राहणारच नाहीत, आपण कष्टी होणारी नाही? असे कवयित्री म्हणते.

(४) प्रस्तुत कवितेतून मिळणारा संदेशः

निसर्गाचे आणि मानवी जीवनाचे नाते हे अगदी घट्ट असेच आहे. निसर्गाच्या सहवासात माणूस अगदी आनंदी जगणे जगत असतो, पण आजच्या जागतिकीकरणाच्या या युगात संगणकामुळे आणि इतर वैज्ञानिक गोष्टींमुळे माणूस निसर्गापासून दूर होत चालला आहे. असे झाले तर माणसाला आपले अस्तित्व टिकवणे कठीण होऊन बसेल. पर्यावरणाची, निसर्गाची जोपसना केली तर मानवाला कधीच काही कमी पडणार नाही. निसर्गसौंदर्याचा आस्वाद घेत घेत आपले जीवन आनंदमय करण्यासाठी निसर्गाच्या हातात हात घालून आपण पुढे वाटचाल केली पाहिजे, असा संदेश या कवितेतून आपल्याला मिळतो.

(५) प्रस्तुत कविता आवडण्याचे वा न आवडण्याचे कारण :

‘रंग मजेचे रंग उदयाचे’ ही ‘अंजली कुलकर्णी’ यांची कविता मला खूप आवडली आहे. त्याचे मुख्य कारण म्हणजे कवयित्रीचे चित्रदर्शी वर्णन. त्यांच्या शब्दांमधून माणसाचा मातीशी, निसर्गाशी असलेला जिव्हाळ्याचा संबंध मनापासून जाणवतो. पर्यावरणाची काळजी घेणे हे आपले सर्वात महत्त्वाचे कर्तव्य आहे याची सोप्या व योग्य शब्दात कवयित्रीने करून दिलेली जाणीव खूप छान आहे. निसर्गसौंदर्याचा आस्वाद घेत घेत आपले जीवन कसे आनंदी होऊन जाते, त्याचे वर्णन अप्रतिम आहे.

(६) प्रस्तुत कवितेतील खालील शब्दांचा अर्थः
(i) जपणे – सांभाळणे
(ii) सृष्टी – निसर्ग, जग
(i) माती – मृदा
(ii) पुष्टी – पाठबळ, पाठिंबा

स्वाध्याय कती

प्रश्न 1.
पृथ्वीला वाचवण्यासाठी काय करावे असे कवयित्रीला वाटते?
उत्तरः
पृथ्वीवर मानवाने पर्यावरण संतुलन नष्ट करण्याचा सपाटा लावला आहे. झाडांची कत्तल, काँक्रीटीकरण, प्लॅस्टीकचा प्रचंड वापर, प्रदूषण इ. समस्यांनी पृथ्वी धोक्यात आली आहे. पर्यावरणाचे संतुलन नसल्याने पाऊसही नाही. पाण्याची समस्या भीषण आहे. अशा परिस्थितीत पृथ्वीचे संरक्षण करणे गरजेचे आहे. वनीकरण, झाडांची कत्तल रोखणे, प्लॅस्टीकला प्रतिबंध करणे, अशा उपायांनी अनेक समस्या रोखता येतील. वाढत्या जनसंख्येला आळा घालणे, गावागावांमध्ये वृक्षांची लागवड करणे, पाण्याचे साठे वाढविणे, विहिरी-तळी निर्माण करणे, इलेक्ट्रॉनिक कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावणे, ओला-सुका कचरा वेगवेगळा टाकणे, बायोगॅस वापरणे, सौरशक्तीचा वापर करणे, तंत्रज्ञानाचा मर्यादित योग्य वापर करणे अशा प्रकारे हरितक्रांती व औद्योगिक क्रांतीने पृथ्वीला वाचविता येईल. पृथ्वी ही माता आहे, या दृष्टीने तिचा आदर व सांभाळ सर्वांनीच करायला हवा.

प्रश्न 2.
वसुंधरेचे हिरवेपण जपण्यासाठी उपाय सुचवा.
उत्तरः
वसुंधरा ही हिरव्यागार शालूत शोभून दिसते. हिरवाईचा, शेतांचा, रानांचा व गवताच्या विविध हिरव्या छटा निसर्ग खुलवतो. वसुंधरेचे हिरवेपण जपण्यासाठी खालील उपाय करता येतील.
(i) ‘झाडे लावा, झाडे जगवा’ या प्रतिज्ञेने सर्वांनीच ‘एक व्यक्ती, एक झाड’ असे प्रमाण ठेवले तर वसुंधरा हिरवीगार होईल.
(ii) फळांच्या बिया मोकळ्या जागेत, डोंगरावर उधळाव्या.
(iii) बागबगीचे, रानांकरिता अधिकृत जमीन राखावी व तेथे रोपे लावावी.
(iv) जमिनीचा कस कमी व नष्ट करणाऱ्या वस्तू वापरू नये. उदा. प्लॅस्टीक, थर्मोकोल, अतिप्रमाणात वापरात असेलेली कीटकनाशके,
(v) जागोजागी पाण्याचे साठे तयार करावेत, ज्यामुळे पावसाळ्याव्यतिरिक्तही झाडांना पाणी मिळेल. वसुंधरेच्या हिरवेपणावर आपले अस्तित्व टिकून आहे. याची जागृती प्रत्येक नागरिकाच्या मनात केली पाहिजे.

रंग मजेचे रंग उदयाचे Summary in Marathi

रंग मजेचे रंग उदयाचे काव्यपरिचय‌
‘रंग‌ ‌मजेचे‌ ‌रंग‌ ‌उदयाचे’‌ ‌ही‌ ‌कविता‌ ‌कवयित्री‌ ‌’अंजली‌ ‌कुलकर्णी’‌ ‌यांनी‌ ‌लिहिली‌ ‌आहे.‌ ‌जागतिकीकरणाच्या‌ ‌या‌ ‌काळात‌ ‌तंत्रज्ञानाशी‌ ‌मैत्री‌ ‌करणारा‌ ‌मानव‌ ‌निसर्गाकडे‌ ‌पाठ‌ ‌फिरवत‌ ‌आहे,‌ ‌पण‌ ‌निसर्गाचे,‌ ‌पर्यावरणाचे‌ ‌रक्षण‌ ‌करणे‌ ‌ही‌ ‌अतिमहत्त्वाची‌ ‌बाब‌ ‌आहे.‌ ‌पर्यावरणाची‌ ‌जोपासना‌ ‌केली‌ ‌तर‌ ‌माणसाला‌ ‌कधीच‌ ‌काही‌ ‌कमी‌ ‌पडणार‌ ‌नाही,‌ ‌असा‌ ‌विचार‌ ‌कवयित्रीने‌ ‌या‌ ‌कवितेत‌ ‌मांडला‌ ‌आहे.‌

रंग मजेचे रंग उदयाचे Summary in English

As‌ ‌a‌ ‌result‌ ‌of‌ ‌globalization,‌ ‌a‌ ‌human‌ ‌being‌ ‌appears‌ ‌to‌ ‌be‌ ‌more‌ ‌connected‌ ‌to‌ ‌technology‌ ‌rather‌ ‌than‌ ‌nature.‌ ‌The‌ ‌preservation‌ ‌of‌ ‌nature‌ ‌and‌ ‌environment‌ ‌should‌ ‌be‌ ‌the‌ ‌first‌ ‌priority‌ ‌of‌ ‌a‌ ‌human‌ ‌being.‌ ‌Only‌ ‌then‌ ‌can‌ ‌he‌ ‌live‌ ‌a‌ ‌satisfied‌ ‌life.‌ ‌The‌ ‌poetess‌ ‌has‌ ‌tried‌ ‌to‌ ‌elaborate‌ ‌on‌ ‌this‌ ‌understanding‌ ‌in‌ ‌her‌ ‌poem.‌

भावार्थ‌ ‌फुलाफुलांचे‌ ‌दाट‌ ‌ताटवे,‌ ‌जिथे‌ ‌पोचते‌ ‌दृष्टी‌
‌रंग‌ ‌मजेचे,‌ ‌रंग‌ ‌उद्याचे‌ ‌जपून,‌ ‌ठेवू‌ ‌सृष्टी….‌

निसर्ग‌ ‌हा‌ ‌खरा‌ ‌जादूगार‌ ‌आहे.‌ ‌त्याच्या‌ ‌जादूई‌ ‌दुनियेमध्ये‌ ‌रंगा–गंधाचे‌ ‌साम्राज्य‌ ‌पसरले‌ ‌आहे.‌ ‌आभाळाची‌ ‌निळाई‌ ‌पाहत,‌ ‌पाण्याची‌ ‌खळखळ‌ ‌आणि‌ ‌वाऱ्याची‌ ‌अंगाई‌ ‌ऐकत‌ ‌धरतीच्या‌ ‌कुशीत‌ ‌फुलाफुलांचे‌ ‌म्हणजेच‌ ‌अनेक‌ ‌रंगाच्या‌ ‌फुलांचे‌ ‌बाग‌ ‌बगीचे‌ ‌आपण‌ ‌फुलवूया‌ ‌आणि‌ ‌हे‌ ‌बगीचे‌ ‌फक्त‌ ‌एका‌ ‌ठिकाणी‌ ‌फुलवायचे‌ ‌नाहीत‌ ‌तर‌ ‌कवयित्रीच्या‌ ‌मते‌ ‌जिथे‌ ‌जिथे‌ ‌नजर‌ ‌पोचते‌ ‌तेथे‌ ‌तेथे‌ ‌उद्याच्या‌ ‌भविष्याचे‌ ‌रंग,‌ ‌उद्याच्या‌ ‌मजेचे‌ ‌रंग‌ ‌आपण‌ ‌फुलवूया‌ ‌म्हणजेच‌ ‌निसर्गाच्या‌ ‌रंगात‌ ‌आणि‌ ‌निसर्गाच्या‌ ‌सान्निध्यात‌ ‌राहून‌ ‌जो‌ ‌आनंद,‌ ‌जी‌ ‌मजा‌ ‌मिळणार‌ ‌आहे.‌ ‌अशी‌ ‌एक‌ ‌सुंदर‌ ‌सृष्टी‌ ‌आपण‌ ‌उद्याच्या‌ ‌भविष्यासाठी‌ ‌जपून‌ ‌ठेवूया.‌

धान्य‌ ‌देईना‌ ‌संगणक‌ ‌हा,‌ ‌काळी‌ ‌आई‌ ‌जगवू‌
‌मातीमध्ये‌ ‌जे‌ ‌हात‌ ‌राबती,‌ ‌तयांस‌ ‌देऊ‌ ‌पुष्टी….‌
‌रंग‌ ‌मजेचे,‌ ‌रंग‌ ‌उदयाचे‌

कवयित्री‌ ‌म्हणते‌ ‌आजचे‌ ‌युग‌ ‌कितीही‌ ‌आधुनिक‌ ‌झाले,‌ ‌तंत्रज्ञान‌ ‌विकसित‌ ‌झाले‌ ‌तरी‌ ‌निसर्ग‌ ‌तुमचा‌ ‌खरा‌ ‌मित्र‌ ‌आहे.‌ ‌तुमचा‌ ‌पोषण–कर्ता‌ ‌आहे.‌ ‌कारण‌ ‌तंत्रज्ञानाच्या‌ ‌विकासामुळे‌ ‌संगणकाची‌ ‌निर्मिती‌ ‌झाली.‌ ‌पण‌ ‌हा‌ ‌संगणक‌ ‌तुम्हांला‌ ‌धान्य‌ ‌देऊन‌ ‌तुमचे‌ ‌पोषण‌ ‌करू‌ ‌शकत‌ ‌नाही.‌ ‌तर‌ ‌काळी‌ ‌आई‌ ‌म्हणजेच‌ ‌धरतीमाता‌ ‌आपण‌ ‌जगवली‌ ‌तरच‌ ‌आपण‌ ‌जगू‌ ‌शकतो.‌ ‌तीच‌ ‌खरी‌ ‌आपले‌ ‌पोषण‌ ‌करणारी‌ ‌जननी‌ ‌आहे.‌ ‌तिला‌ ‌आपण‌ ‌जगवूया‌ ‌असे‌ ‌कवयित्री‌ ‌सांगते.‌ ‌या‌ ‌काळ्या‌ ‌मातीमध्ये‌ ‌जे‌ ‌हात‌ ‌खऱ्या‌ ‌अर्थाने‌ ‌राबतात,‌ ‌कष्ट‌ ‌करतात‌ ‌आणि‌ ‌तिचे‌ ‌संगोपन‌ ‌करतात‌ ‌अशा‌ ‌शेतकऱ्याचे,‌ ‌भूमिपुत्राचे‌ ‌सुद्धा‌ ‌आपण‌ ‌संरक्षण‌ ‌केले‌ ‌पाहिजे‌ ‌त्याच्या‌ ‌कष्टांना‌ ‌पाठबळ,‌ ‌दुजोरा‌ ‌दिला‌ ‌पाहिजे.‌ ‌तरच‌ ‌आपल्याला उदयाच्या‌ ‌उज्ज्वल‌ ‌भविष्याचे‌ ‌रंग‌ ‌व‌ ‌जीवनातील‌ ‌मजेचे‌ ‌रंग‌ ‌पाहायला‌ ‌मिळतील‌ ‌आणि‌ ‌ही‌ ‌धरती‌ ‌खऱ्या‌ ‌अर्थाने‌ ‌सुजलाम्‌ ‌सुफलाम्‌ ‌होऊन‌ ‌इथला‌ ‌मनुष्यप्राणी‌ ‌सुखी‌ ‌होईल.‌

उधळू,‌ ‌फेकू‌ ‌बिया‌ ‌डोंगरी,‌ ‌रुजतील‌ ‌देशी‌ ‌झाडे‌
‌गच्च‌ ‌माजतील‌ ‌राने,‌ ‌होईल‌ ‌आभाळातून‌ ‌वृष्टी….‌
‌रंग‌ ‌मजेचे,‌ ‌रंग‌ ‌उदयाचे‌ ‌

‘झाडे‌ ‌लावा,‌ ‌झाडे‌ ‌जगवा’.‌ ‌हा‌ ‌मंत्र‌ ‌सत्यात‌ ‌उतरविण्यासाठी‌ ‌आपण‌ ‌खऱ्या‌ ‌अर्थाने‌ ‌कोणती‌ ‌कृती‌ ‌केली‌ ‌पाहिजे‌ ‌हे‌ ‌सांगताना‌ ‌कवयित्री‌ ‌म्हणते‌ ‌की,‌ ‌आपण‌ ‌आपल्या‌ ‌देशामध्ये‌ ‌पिकणारी,‌ ‌उगवणारी‌ ‌जी‌ ‌फळे,‌ ‌फुले‌ ‌आहेत,‌ ‌त्यांच्या‌ ‌बिया‌ ‌डोंगरावर,‌ ‌पर्वतावर‌ ‌उधळूया‌ ‌म्हणजे‌ ‌डोंगरावर‌ ‌त्या‌ ‌रुजतील‌ ‌आणि‌ ‌देशी‌ ‌झाडांनी‌ ‌आपली‌ ‌जंगले‌ ‌परत‌ ‌गच्च‌ ‌भरून‌ ‌जातील,‌ ‌माजतील‌ ‌ज्यामुळे‌ ‌जमिनीची‌ ‌धूप‌ ‌थांबेल‌ ‌आणि‌ ‌वृष्टी‌ ‌होईल.‌ ‌भरपूर‌ ‌पाऊस‌ ‌पडला‌ ‌तर‌ ‌ही‌ ‌सृष्टी‌ ‌हिरवी‌ ‌समृद्ध‌ ‌होईल‌ ‌आणि‌ ‌समृद्ध‌ ‌अशा‌ ‌भविष्याचे‌ ‌आपले‌ ‌स्वप्न‌ ‌पूर्ण‌ ‌होईल.‌

डोंगरातून‌ ‌वाहात‌ ‌येते,‌ ‌खळाळते‌ ‌हे‌ ‌पाणी‌
‌फेनधवलशा‌ ‌तुषारांमध्ये,‌ ‌राहाल‌ ‌कैसे‌ ‌कष्टी?‌
‌रंग‌ ‌मजेचे,‌ ‌रंग‌ ‌उदयाचे‌

आभाळातून‌ ‌होणाऱ्या‌ ‌पावसाच्या‌ ‌वृष्टीमुळे‌ ‌डोंगरातून‌ ‌खळाळत‌ ‌पाणी‌ ‌वाहत‌ ‌येईल.‌ ‌डोंगर‌ ‌दऱ्यातून‌ ‌वाहणारे‌ ‌धबधबे,‌ ‌त्यातून‌ ‌फेसाप्रमाणे‌ ‌उधळणाऱ्या‌ ‌पांढऱ्या‌ ‌तुषारांना‌ ‌पाहिल्यावर‌ ‌आपण‌ ‌आपली‌ ‌सारी‌ ‌दुःखे‌ ‌विसरून‌ ‌जाऊन‌ ‌निसर्गाच्या‌ ‌सान्निध्यात‌ ‌खऱ्या‌ ‌अर्थाने‌ ‌जावू.‌ ‌खळाळत्या‌ ‌पाण्याला‌ ‌पाहून‌ ‌आपल्याही‌ ‌मनात‌ ‌हास्याचे‌ ‌तुषार‌ ‌उधळले‌ ‌जातील‌ ‌व‌ ‌आपली‌ ‌दुःखे‌ ‌राहणारच‌ ‌नाहीत.‌ ‌किंबहुना‌ ‌त्यांना‌ ‌पाहिल्यावर‌ ‌कसे‌ ‌राहू‌ ‌आपण‌ ‌कष्टी?‌ ‌असाच‌ ‌प्रश्न‌ ‌कवयित्री‌ ‌आपल्याला‌ ‌विचारते‌ ‌आहे.‌

मिळेल‌ ‌पैसा,‌ ‌मिळेल‌ ‌दौलत,‌ ‌यंत्रांच्या‌ ‌संगती‌ ‌
आभाळाच्या‌ ‌छत्राखाली,‌ ‌एक‌ ‌अनोखी‌ ‌तुष्टी….‌ ‌
रंग‌ ‌मजेचे,‌ ‌रंग‌ ‌उदयाचे‌ ‌

तंत्रज्ञानामुळे‌ ‌आपल्याला‌ ‌पैसा,‌ ‌दौलत‌ ‌मिळेल‌ ‌पण‌ ‌त्या‌ ‌कागदी‌ ‌नोटांना‌ ‌समाधानाचा,‌ ‌तुष्टीचा‌ ‌गंध‌ ‌येणार‌ ‌नाही.‌ ‌त्यातून‌ ‌स्पर्धा,‌ ‌अवहेलना‌ ‌वाढेल,‌ ‌दुसऱ्याचे‌ ‌दुःख‌ ‌जाणून‌ ‌घेण्याची‌ ‌मनाची‌ ‌दौलत‌ ‌तिथे‌ ‌नसेल.‌ ‌परंतु‌ ‌निसर्गाच्या‌ ‌सान्निध्यात‌ ‌एकाच‌ ‌आभाळाच्या‌ ‌छत्राखाली‌ ‌आपण‌ ‌सारे‌ ‌भेदभाव‌ ‌विसरून‌ ‌जाऊ,‌ ‌कुणी‌ ‌लहान–मोठा,‌ ‌श्रीमंत,‌ ‌गरीब‌ ‌राहणार‌ ‌नाही,‌ ‌आभाळाची‌ ‌आम्ही‌ ‌लेकरे,‌ ‌काळी‌ ‌माती‌ ‌आई‌ ‌असे‌ ‌म्हणण्यातच‌ ‌आपल्याला‌ ‌खरी‌ ‌तुष्टता,‌ ‌समाधान‌ ‌मिळेल‌ ‌आणि‌ ‌एकत्वाच्या‌ ‌छत्राखाली‌ ‌आपण‌ ‌उद्याच्या‌ ‌भविष्याचे,‌ ‌आनंदाचे‌ ‌रंग‌ ‌जपून‌ ‌या‌ ‌सृष्टीलाही‌ ‌जपून‌ ‌ठेवू.‌

हिरवी‌ ‌हिरवी‌ ‌मने‌ ‌भोवती,‌ ‌किती‌ ‌छटा‌ ‌हिरव्याच्या‌ ‌
गर्भरेशमी‌ ‌सळसळण्याच्या‌ ‌जगास‌ ‌सांगू‌ ‌गोष्टी….‌ ‌
रंग‌ ‌मजेचे,‌ ‌रंग‌ ‌उदयाचे‌

या‌ ‌निळ्या‌ ‌आभाळाच्या‌ ‌छत्राखाली‌ ‌निसर्गाच्या‌ ‌सान्निध्यात‌ ‌साऱ्यांची‌ ‌मने‌ ‌हिरवी‌ ‌होतील,‌ ‌आनंदी‌ ‌होतील.‌ ‌नवीन‌ ‌विचारांनी,‌ ‌सुखा–समाधानाने‌ ‌भरून‌ ‌जातील‌ ‌आणि‌ ‌या‌ ‌आनंदाच्या‌ ‌विविध‌ ‌छटा‌ ‌आपल्याला‌ ‌आपल्या‌ ‌अवतीभोवती‌ ‌पाहता‌ ‌येतील.‌ ‌पर्यावरणाच्या‌ ‌रक्षणासाठी‌ ‌डोंगरावर‌ ‌उधळलेल्या‌ ‌बियांमुळे‌ ‌झाडे‌ ‌निर्माण‌ ‌होतील.‌ ‌घनदाट‌ ‌जंगले‌ ‌तयार‌ ‌होतील‌ ‌व‌ ‌त्यामुळे‌ ‌भरपूर‌ ‌वृष्टी‌ ‌होईल.‌ ‌त्यामुळे‌ ‌सर्वत्र‌ ‌उगवलेल्या‌ ‌गवताची‌ ‌रेशमासारखी‌ ‌नाजूक,‌ ‌मऊ‌ ‌पाती‌ ‌डोलतील.‌ ‌हिरव्यागार‌ ‌धरणीमुळे‌ ‌मनाला‌ ‌समाधान‌ ‌मिळेल.‌ ‌निसर्गसौंदर्यामुळे‌ ‌जगण्याचा‌ ‌खराखुरा‌ ‌आनंदही‌ ‌मिळेल.‌ ‌आपली‌ ‌मनेही‌ ‌हिरवी‌ ‌हिरवी‌ ‌अर्थात‌ ‌प्रसन्न‌ ‌होतील,‌ ‌आपण‌ ‌सर्व‌ ‌जगाला‌ ‌या‌ ‌हिरवाईचा‌ ‌आनंद‌ ‌सांगूया.‌ ‌सगळ्या‌ ‌जगाला‌ ‌आनंदी‌ ‌करत‌ ‌आपण‌ ‌उदयाच्या‌ ‌भविष्याचे,‌ ‌आनंदाचे‌ ‌रंग‌ ‌जपून‌ ‌या‌ ‌सृष्टीलाही‌ ‌जपून‌ ‌ठेवू.‌ ‌

‌रंग मजेचे रंग उदयाचे शब्दार्थ‌

• ‌दृष्टी‌ ‌– ‌नजर‌ ‌– ‌(sight)‌
• सृष्टी‌ ‌– ‌निसर्ग,‌ ‌जग‌ ‌– (nature)‌
• संगणक‌ ‌– ‌(computer)‌ ‌
• काळी‌ ‌आई‌ ‌– ‌माती‌ ‌– (earth)
• पुष्टी‌ ‌– ‌पाठबळ,‌ ‌दुजोरा‌‌ ‌– ‌(support)
• वृष्टी‌ ‌– ‌पाऊस‌ ‌– ‌(rain)‌ ‌
• आभाळ‌ ‌– ‌आकाश,‌ ‌नभ‌ ‌– ‌(sky)‌ ‌
• छटा‌ ‌– ‌विविध‌ ‌रंग,‌ ‌स्तर‌ ‌– ‌(shades)‌ ‌
• गर्भरेशमी‌ ‌– ‌मऊ‌ ‌– ‌(soft‌ ‌silk)‌ ‌
• सळसळणे‌ ‌– ‌पानांच्या‌ ‌हालचालीचा‌ ‌आवाज‌ ‌– (rustling)‌ ‌
• फुल‌ ‌‌– ‌सुमन,‌ ‌पुष्प‌ ‌– ‌(flower)‌ ‌
• घाट – ‌गच्च‌ ‌– ‌(dense)‌ ‌
• ताटवे‌ ‌– ‌बगीचे‌ ‌– ‌(gardens)‌
• ‌मजा‌ ‌– ‌गंमत‌ ‌– (‌fun)‌ ‌
• जपणे‌ – ‌सांभाळून‌ ‌ठेवणे‌ ‌– (to‌ ‌preserve‌ ‌carefully)‌ ‌
• माती‌ ‌– मृदा (Soil)
• हात‌ ‌– ‌कर‌ ‌– ‌(hand)‌ ‌
• राबती‌ ‌– ‌राबणे,‌ ‌कष्ट‌ ‌करणे‌ ‌– ‌(to‌ ‌work‌ ‌hard)‌ ‌
• उधळू‌ ‌– ‌उडवू,‌ ‌उडवणे‌ ‌– ‌(throw)‌ ‌
• बीया‌ ‌– ‌बीज‌ ‌– (seeds)‌ ‌
• डोंगर‌ ‌– ‌पर्वत‌ – (mountain)‌
• ‌रुजणे‌ ‌– ‌अंकुरणे‌ ‌– (to‌ ‌germinate)‌ ‌
• झाड‌ ‌– ‌वृक्ष‌ ‌– (tree)‌ ‌
• रान‌ ‌– ‌जंगल,‌ ‌वन‌ ‌– ‌(forest)‌
• ‌पाणी – ‌जल‌ ‌– (water)‌ ‌
• फेनधवलशा‌ ‌– ‌फेसाप्रमाणे‌ ‌पांढऱ्या‌ ‌– ‌(white‌ ‌like‌ ‌foam)‌ ‌
• कष्टी‌ ‌– ‌थकलेले,‌ ‌दुःखी‌ ‌– ‌(Sad)‌ ‌
• पैसा‌ ‌– ‌अर्थ‌ ‌– ‌(money)‌ ‌
• दौलत‌ ‌– ‌संपत्ती‌ ‌– (wealth)‌ ‌
• संगत‌ ‌सोबत‌ ‌– ‌(company)‌ ‌
• छत्र‌ ‌– ‌सावली‌ ‌– (shade)‌ ‌
• अनोखी‌ ‌– ‌वेगळी‌ ‌– (special)‌ ‌
• तृष्टी‌ ‌– ‌तृप्ती,‌ ‌समाधान‌ ‌– ‌(satisfaction)‌ ‌
• मन‌ – ‌चित्त‌ ‌– (mind)‌

Balbharti Maharashtra State Board Class 10 Marathi Solutions Aksharbharati Chapter 11 जंगल डायरी Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 10 Marathi Aksharbharati Solutions Chapter 11 जंगल डायरी

Marathi Aksharbharati Std 10 Digest Chapter 11 जंगल डायरी Textbook Questions and Answers

प्रश्न 1.
लेखकाने बिबळ्याची ताजी पावलं पाहिल्यानंतरच्या कृतींचा घटनाक्रम लिहा.
(i) जंगलाच्या कोपऱ्यात हालचाल जाणवली.
(ii) ___________________________
(iii) ___________________________
(iv) तिथं तेंदूच्या झाडाखाली बांबूमध्ये बिबळ्या बसला होता.
(v) ___________________________
(vi) ___________________________
उत्तर:
(i) जंगलच्या कोपऱ्यात हालचाल जाणवली.
(ii) लेखकाने सगळ्यांना हातानेच थांबायची खूण केली.
(iii) दुर्बीण डोळ्यांना लावल्यावर ती हालचाल स्पष्ट झाली.
(iv) तिथं तेंदूच्या झाडाखाली बांबूमध्ये बिबळ्या बसला होता.
(v) बिबळ्याचा रंग आसपासच्या परिसराशी एवढा मिसळून गेला होता, की त्याची शेपूट जर हलली नसती तर तो लेखकाला मुळीच दिसला नसता.
(vi) त्याची पाठ लेखकाकडे होती, त्यामुळे त्याने अदयाप त्यांना पाहिले नव्हते.
(vii) वनरक्षकाचा पाय काटकीवर पडला.

प्रश्न 2.
कारणे लिहा.
(i) वाघिणीने मंदपणे गुरगुरून नापसंती व्यक्त केली, कारण ……………………………..
(ii) वाघीण पिल्लांच्या सुरक्षेबद्दल दक्ष होती, कारण ……………………………..
उत्तर:
(i) वाघिणीचे पिल्लू तिच्या पाठीवरून घसरले व पाण्यात पडल्यामुळे वाघीणीच्या तोंडावर पाणी उडले.
(ii) वाघांच्या पिल्लांना इतर भक्षकांपासून खूपच धोका असतो.

प्रश्न 3.
विशेष्य आणि विशेषण यांच्या जोड्या लावा.

प्रश्न 4.
स्वमत.
(अ) ‘लेखकाला वाघिणीतील आईची झलक जाणवली’, हे विधान पाठाच्या आधारे स्पष्ट करा.
उत्तरः
अतुल धामनकर यांनी ‘जंगल डायरी’ या पाठात जंगलातील प्राण्यांचे निरीक्षण करतांना आलेल्या विविध अनुभवांचे वर्णन तसेच वाघिणीत दिसलेल्या ‘आईची झलक’ मार्मिक पणे व्यक्त केली आहे.

वाघीण रात्रीच पिल्लांना नाल्याकाठच्या जांभळीच्या दाट झुडपात लपवून शिकारीसाठी गेली होती. संभाव्य शत्रूच्या हल्ल्या पासून आईने पिल्लांना सुरक्षित ठिकाणी लपवले होते. शिकारीनंतर ती सरळ पाण्यात येऊन बसली. मुलांचा दंगाधोपा सुरू होता. थोड्यावेळाने शिकारीपर्यंत पिल्लांना नेण्यासाठी ती उठली. बाबूंच्या गंजीत जिथे शिकार ठेवली होती तिथे पिल्ले आपल्यासोबत येताहेत की नाही हे पाहिले. दोन पिल्ले तिच्या मागोमाग निघाली पण अदयाप दोघे पाण्यातच खेळत होती. वाघिणीने परत त्यांना बोलवणारा आवाज काढला.

वाघिणीने चारही पिल्ले आपल्याबरोबर येताहेत याची पूर्ण खात्री केली. बाकीची दोन्ही पिल्ले आपला खेळ थांबून आईच्या मागे पळत सुटली. या तिच्या प्रेमाचे, खबरदारीचे लेखकाने निरिक्षण केले व त्याला तिच्यातील आईची झलक बघायला मिळाली. पिल्लांची देखभाल करणे, सांभाळणे, त्यांना शिकार आणून खाऊ घालणे हे वाघिणीनेही जबाबदारीने केले होते. आईचे कर्तव्य निभावले होते. त्याला वाघिणीतील आईची झलक अशाप्रकारे जाणवली.

(आ) वाघीण आणि तिच्या पिल्लांची भेट हा प्रसंग शब्दबद्ध करा.
उत्तरः
जंगल डायरी या पाठात अतुल धामनकर यांनी चंद्रपूर येथील जंगल प्रसंगाचे जीवंत चित्रण शब्दबद्ध केले आहे.

वाघीण चारही पिल्लांना वाघ, बिबळा, रानकुत्री यांच्यापासून धोका असल्याने नाल्याकाठच्या जांभळीच्या दाट झुडपात लपवून शिकारीला गेली होती. तिने पिल्लांसाठी खास खबरदारी घेतली होती. ती रात्रभर जंगलात फिरून पिल्लांजवळ परत आली. आईची हाक ऐकताच अजूनवर दडून बसलेली पिल्लं खेळकरपणे तिच्याकडे झेपावली. थकलेली वाघीण पाण्यात विश्रांतीसाठी बसली.

पण पिल्लांना आईला बघून उधान आले. त्यातील एका पिल्लाने वाघिणीच्या पाठीवरच उडी घेतली. तिथून ते घसरले व धपकन पाण्यात पडले. वाघिणीच्या तोंडावर पाणी पडल्याने तिने नापसंती व्यक्त केली. पण पिल्ले खेळतच होती. आईच्या भोवती दंगाधोपा चालू होता. एकमेकांचा पाठलाग करणे, पाण्यात उड्या मारणे, आईला मायेने चाटणे असे खेळ चालू होते. आईच्या भेटीने लपवून ठेवलेली पिल्ले मनमोकळेपणाने खेळत होती.

(इ) डायरी लिहिणे हा छंद प्रत्येकाने जोपासावा, याविषयी तुमचे मत लिहा.
उत्तर:
डायरी म्हणजे दैनंदिनी. रोज आपण सकाळी उठल्यापासून झोपेपर्यंत कोणत्या ठळक गोष्टी करतो याची नोंद ठेवणे केव्हाही उपयुक्त. डायरी लिहिण्याने दिवसभराचा गोषवारा हाती येतो. चांगल्या वाईट गोष्टींची नोंद केली जाते. आजपर्यंत झालेल्या चुका सुधारण्यासाठी डायरीचा उपयोग होतो. चांगल्या गोष्टींच्या नोंदीने पुन्हापुन्हा त्या वाचताना मनाला समाधान वाटते, प्रेरणा मिळते. काही प्रेक्षणीय स्थळे बघितल्यास त्याचीपण नोंद करावी. त्यामुळे विपुल माहिती जमा करता येते. डायरीतील प्रत्येक पान म्हणजे त्या दिवसाचा आरसा असतो. स्थळे, प्रदर्शने, उद्घाटने, करावयाची कामे इ. नोंद आवश्यक असते. त्याची पडताळणी घेऊन आपल्याच कामावर आपण लक्ष ठेवू शकतो. कितीतरी उपयुक्त माहिती भावी पिढीसाठी ही मार्गदर्शक ठरते. स्वत:वर शिस्त, नियंत्रण व सच्चेपणा राखण्यासाठी डायरी लिहिण्याचा छंद प्रत्येकाने जोपासावा असे माझे मत आहे.

Marathi Akshar Bharati Class 10 Textbook Solutions Chapter 11 जंगल डायरी Additional Important Questions and Answers

प्रश्न १. उताराच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा.

कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
खालील प्रश्नांची उत्तरे एका वाक्यात लिहा.

(i) लेखकाने कोणता रस्ता धरला?
उत्तरः
लेखकाने डावीकडं जाणारा झरीचा रस्ता धरला.

(ii) वनमजूर अचानक का थबकला?
उत्तरः
नुकत्याच गेलेल्या एका मोठ्या बिबळ्याची ताजी पावलं झरीच्या रस्त्यावर उमटलेली दिसली, म्हणून वनमजूर थबकला.

(iii) दुर्बिणीने काय स्पष्ट दिसले?
उत्तरः
तेंदूच्या झाडाखाली बांबूमध्ये बसलेला बिबळ्या दुर्बिणीने स्पष्ट दिसला.

(iv) बिबळ्या जंगलात अदृश्य का झाला?
उत्तर:
टोंगे वनरक्षकाचा पाय एका वाळक्या काटकीवर पडून झालेल्या ‘कट्’ आवाजाने बिबळ्या सावध होऊन जंगलात अदृश्य झाला.

प्रश्न 3.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) गावातून ………………………………….. वनरक्षक आणि त्यांचा सहकारी वनमजूर येताना दिसले. (रेगे, टोंगे, दिघे, पोंगशे)
(ii) हा एक ………………………………….. असून आम्ही पोहोचण्याच्या तासाभर आधीच इथून गेला असावा. (वाघ, रेडा, नर, गेंडा)
(iii) एका ………………………………….. झाडाखाली, बांबूमध्ये बिबळा बसला होता. (आंब्याच्या, तेंदूच्या, बाभळीच्या, सागाच्या)
(iv) थोड्याच अंतरावर ………………………………….. जाणारा रस्ता उजवीकडं वळत होता. (रायबाकडं, ज्योतिबाकर्ड, पन्हाळ्याकडं, जंगलाकड)
उत्तर:
(i) टोंगे
(ii) नर
(iii) तेंदूच्या
(iv) रायबाकडं

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
सकारण लिहा.
(i) बिबळ्यानं अदयाप लेखकाला पाहिलं नव्हतं, कारण –
(अ) लेखक लपून बसला होता.
(आ) झुडपांची दाट झाडी होती.
(इ) लेखकाकडे त्याची पाठ होती.
(ई) बांबूचे बन होते.
उत्तर:
बिबळ्यानं अदयाप लेखकाला पाहिलं नव्हतं, कारण लेखकाकडे त्याची पाठ होती.

(ii) तिथं कुठलाही वन्यप्राणी दिसण्याची शक्यता होती, कारण
(अ) बांबूमध्ये बिबळ्या बसला होता.
(आ) नाल्यामध्ये थोडं पाणी साचून राहात होतं.
(इ) जंगलाच्या कोपऱ्यावर थोडीशी हालचाल जाणवली.
(ई) रायबाकडं जाणारा रस्ता उजवीकडे वळत होता.
उत्तरः
तिथं कुठलाही वन्यप्राणी दिसण्याची शक्यता होती, कारण नाल्यामध्ये थोडं पाणी साचून राहात होतं.

प्रश्न 2.
‘बिबळ्याच्या निरीक्षणाची’ हे उत्तर येईल असा प्रश्न तयार करा.
उत्तरः
कोणती चांगली संधी हातची गेली म्हणून लेखक हळहळला?

प्रश्न 3.
सहसंबंध लिहा.
(i) वनरक्षक : टोंगे :: तिखट कानांचा : …………………………………..
(ii) वाळक्या : काट्या :: दाटी : …………………………………..
उत्तर:
(i) बिबळ्या
(ii) झुडपांची

प्रश्न 4.
चूक की बरोबर लिहा.
(i) गावातून टोंगे वनरक्षक आणि त्यांचा सहकारी वनमजूर येताना दिसले.
(ii) बिबळ्याच्या निरीक्षणांची चांगली संधी हातची गेली म्हणून लेखक आनंदी होते.
उत्तर:
(i) बरोबर
(ii) चूक

प्रश्न 5.
उताऱ्यानुसार पुढील वाक्यांचा योग्य क्रम लावा.
(i) जंगलाच्या कोपऱ्यावर थोडीशी हालचाल जाणवली.
(ii) बिबळ्यानं तो आवाज ऐकताच वळून पाहिलं.
(iii) दोन-तीन नाले असल्यानं झुडपांची दाटी जास्तच जाणवते.
(iv) समोर चालणारा वनमजूर अचानक थबकला.
उत्तर:
(i) समोर चालणारा वनमजूर अचानक थबकला.
(ii) जंगलाच्या कोपऱ्यावर थोडीशी हालचाल जाणवली.
(iii) बिबळ्यानं तो आवाज ऐकताच वळून पाहिले.
(iv) दोन-तीन नाले असल्यानं झुडपांची दाटी जास्तच जाणवते.

कृती ३ : स्वमत

प्रश्न 1.
तुम्ही अनुभवलेल्या जंगल सफारीचे वर्णन लिहा.
उत्तरः
मी इयत्ता ८ वीत असताना नाताळाच्या सुट्टीत जंगल सफारीचा अनुभव घेतला आहे. कोचीन, पेरीयार व टेकाडी या केरळाच्या टूरवर असताना. टेकाडीच्या घनदाट जंगलात हत्तीवरून जंगल सफारीची मजा लुटली. हत्तीवर बसण्याचा, संथ पण हेलकावे घेत जाण्याचा अनुभव निराळाच होता. आम्ही चारजण हत्तीवर बसून जंगल फिरलो. हरणांचे कळप दिसले, रानम्हशी दिसल्या. रानगव्यांचा कळप जाताना आमच्या गाईडने दाखवला. मुंग्यांची मोठ-मोठी वारूळे दिसली. मधमाश्यांचे पोळे पाहिले. वाघही पहायला मिळाला. खूप दूरवर असल्याने वाघाची अंधूकशी झलक दिसली. कोल्हे तर दोन-तीन वेळा दिसले. बहिरीससाणेही दिसले.

आमच्या रस्त्यावरून मुंगूस जाताना पाहिले. त्याची मोठी तुरेदार शेपूट शोभून दिसत होती. सांबरशिंग काळ्याकभिन्न रंगाचे होते. त्याची शिंगे मोठी डौलदार होती. हत्तींचा कळप टेकडीच्या नदीवर पाणी प्यायला आला होता. हत्तींची दोन पिल्ले फारच मोहक होती. पक्ष्यांचा किलबिलाट होता. दाट जंगलातून जाताना पानांची सळसळ होती. झाडांच्या फांदया अक्षरश: आमच्या अंगाखांदयाला लागत होत्या. हत्तीवर असल्याने कोणत्याही वन्यप्राण्यापासून आम्हाला धोका नव्हता. दिवस कसा संपला हे कळलेही नाही. जंगलातील अनुभवांचे गाठोडे घेऊन आम्ही परतलो.

प्रश्न २. पुढील उताऱ्याच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा :

कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(i) लेखकाला ओलसर चिखलात काय दिसले?
उत्तरः
लेखकाला ओलसर चिखलात मांजरापेक्षा मोठ्या आकाराची अनेक पावलं उमटलेली दिसली.

(ii) लेखक कशासाठी अधीर होता?
उत्तर:
लेखक वाघिणीची पिल्ले बघण्यासाठी अधीर होता.

(iii) लेखकाचे हृदय केव्हां धडधडू लागले?
उत्तर:
पाणवठा जवळ आला तसे लेखकाचे हृदय जोरजोरात धडधडू लागले.

(iv) वाघीण कोठे लपली असावी असे लेखकाला वाटते?
उत्तरः
वाघीण जांभळीच्या झुडपात लपली असावी असे लेखकाला वाटते.

प्रश्न 3.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) प्रचंड ………………………………….. दिवस असल्यानं वाघासारखं जनावर पाण्याच्या आसपासच वावरतं. (थंडीचे, उष्णतेचे, पावसाचे, गरमीचे)
(ii) सुकलेल्या नाल्यात उतरताना माझ्या मनावर एक दडपण आलं होतं. (अनामिक, सहज, भरभरून, दु:खाचे)
(iii) जमिनीवर सर्वत्र पानगळीमुळं पडलेला वाळका ………………………………….. साचून होता. (पाचोळा, पालापाचोळा, पाला, कचरा)
उत्तर:
(i) उष्णतेचे
(ii) अनामिक
(iii) पाचोळा

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
योग्य पर्याय निवडून विधान पूर्ण करा.
(i) लहान पिल्लं असणारी वाघीण ही जंगलातलं सगळ्यात …………………………………..
(अ) उत्तम जनावर!
(आ) धोकादायक जनावर!
(इ) विश्वासू प्राणी!
(ई) घाबरट जनावर!
उत्तर:
लहान पिल्लं असणारी वाघीण ही जंगलातलं सगळ्यात धोकादायक जनावर!

(ii) आम्ही सगळ्यांनीच एकमेकांकडं बघत चौकस राहण्याची डोळ्यांनीच.
(अ) खूण करून सूचना केली.
(आ) सावध करून इशारा केला.
(इ) खूणवत संकेत केला.
(ई) इशारा करून सावध केला.
उत्तर:
आम्ही सगळ्यांनीच एकमेकांकडं बघत चौकस राहण्याची डोळ्यांनीच खूण करून सूचना केली.

प्रश्न 2.
चूक की बरोबर लिहा.

(i) लेखकांना वाऱ्यानं हळूच होणारी पानांची सळसळ देखील मोठी वाटत होती.
(ii) सुकलेल्या नाल्यात उतरताना लेखकांच्या मनावर एक अनामिक दडपण आलं नव्हतं.
उत्तर:
(i) बरोबर
(ii) चूक

प्रश्न 3.
सहसंबंध लिहा.
(i) ओलसर : चिखल :: पानांची : …………………………………..
(ii) पिल्लांच्या : पाऊलखुणा :: वाघीणीचे : …………………………………..
उत्तर:
(i) सळसळ
(ii) गुरगुरणे.

कृती ३: स्वमत

प्रश्न 1.
तुम्ही पाहिलेल्या सर्कशीमधील चित्तथरारक प्रसंगाचे वर्णन तुमच्या शब्दांत करा.
उत्तरः
आजही तो प्रसंग डोळ्यांसमोर जसाचा तसा आठवतो. ‘द ग्रेट रॉयल सर्कस’ चा अविस्मरणीय प्रसंग चित्तथरारक होता, सर्कशीची सुरुवात अतिशय शानदार झाली. एका पायावरच्या कसरती झाल्या. मग खास आकर्षण असणारा सिंह पिंजऱ्यात आणला गेला. पिंजऱ्यातून त्याला बाहेर काढले, मग रिंग मास्टर ने त्याला पेटलेल्या चक्रातून उडी मारण्याचा हुकूम दिला. सिंहाने ५ उड्या मारल्या, सर्वांनी टाळ्यांचा गजर केला. रिंग मास्टरने देखील त्याला हंटर दाखवून पुन्हा पिंजऱ्यात जाण्याचा आदेश दिला. आता मात्र सिंहाने तो आदेश साफ नाकारला. तो तेथूनच रिंगणातून पळत सुटून प्रेक्षकांच्या दिशेने धावत गेला. एकच हाहा:कार माजला. सगळे लोक गडबडले. किंचाळ्या आणि आक्रोशांनी परिसर गंभीर झाला. लोक इतस्तत: धावू लागले. चेंगराचेंगरीत अनेकांना गंभीर दुखापती झाल्या. सिंह येऊन आपल्याला खाणार या भीतीने मृत्यूच डोळ्यांपुढे दिसू लागला. सर्कशीतील कलाकारांची तारांबळ उडाली. अनेक खुर्ध्या तुटल्या. सर्कशीच्या तंबूलाही आग लागली. जो तो जीव घेऊन पळत सुटला. अनेकांच्या प्रयत्नांनी परिस्थिती आटोक्यात आली.

प्रश्न ३. पुढील उताऱ्याच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा.
कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
खालील प्रश्नांची उत्तरे एका वाक्यात लिहा.

(i) वाघीण कशाबद्दल दक्ष असते?
उत्तर:
वाघीण पिल्लांच्या सुरक्षेबद्दल दक्ष असते.

(ii) पिल्लांना कां उधाण आले होते?
उत्तर:
आईला पाहून पिल्लांना उधाण आले होते.

(iii) वाघिणीने शिकारीला जाण्यापूर्वी पिल्लांना कोठे लपवले होते?
उत्तर:
शिकारीला जाण्यापूर्वी वाघिणीने पिल्लांना नाल्याकाठच्या जांभळीच्या दाट झुडपात लपविले होते.

(iv) लेखकाच्या अंगावर काटा आला व तो जागीच का थबकला?
उत्तरेः
‘ऑऽव्हऽऽ!’ अचानक नाल्याच्या पलीकडून आलेल्या बारीक आवाजानं लेखकाच्या अंगावर काटा आला व तो जागीच थबकला.

(v) बाजूच्या जांभळीच्या झाडीतून थेट पाण्यात कोणी उडी मारली?
उत्तर:
वाघिणीच्या एका पिल्लानं बाजूच्या जांभळीच्या झाडीतून थेट पाण्यात उडी मारली.

प्रश्न 3.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) ………………………………….. पिल्लांच्या सुरक्षेबद्दल भलतीच दक्ष असते. (सिंहीण, वाघीण, हरीण, कोल्हीण)
(ii) ………………………………….. च्या भोवती जबरदस्त दंगाधोपा सुरू झाला. (आई, वाघीणी, पिल्लां, लेखका)
उत्तर:
(i) वाघीण
(ii) आई

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
योग्य पर्याय निवडा.

(i) वाघीण विश्रांती घेत होती, कारण …………………………………..
(अ) पिल्लांचा जबरदस्त दंगाधोपा चालू होता
(आ) रात्रभरच्या वाटचालीनं ती थकली होती.
(इ) पिल्लांच्या सुरक्षिततेबद्दल दक्ष होती.
(ई) तीनही पिल्लं पाण्यात उतरली होती.
उत्तरः
वाघीण विश्रांती घेत होती, कारण रात्रभरच्या वाटचालीनं ती थकली होती.

प्रश्न 2.
घटनेनुसार वाक्यांचा क्रम लावा.
(i) एका पिल्लानं बाजूच्या जांभळीच्या झाडीतून थेट पाण्यात उडी घेतली.
(ii) अचानक पाण्यात धपकन’ काहीतरी पडल्याचा आवाज आला.
(iii) लगेच त्याच्या पाठोपाठ उरलेली तीनही पिल्लं धपाधप पाण्यात उतरली.
(iv) मी पाणवठ्याकडं पाहिलं आणि आश्चर्यानं थक्कच झालो.
उत्तरः
(i) अचानक पाण्यात धपकन’ काहीतरी पडल्याचा आवाज आला.
(ii) मी पाणवठ्याकडे पाहिलं आणि आश्चर्यानं थक्कच झालो.
(iii) एका पिल्लानं बाजूच्या जांभळीच्या झाडीतून थेड पाण्यात उडी घेतली होती.
(iv) लगेच त्याच्या पाठोपाठ उरलेली तीनही पिल्लं धपाधप पाण्यात उतरली.

प्रश्न 3.
चूक की बरोबर लिहा.
(i) वाघीण रात्रीच पिल्लांना नाल्याकाठच्या जांभळीच्या दाट झुडपात लपवून शिकारीसाठी गेली होती.
(ii) पिल्लांच्या उत्साहाला लेखक बघताच उधाण आलं होतं.
उत्तर:
(i) बरोबर
(ii) चूक

कृती ३: स्वमत.

प्रश्न 1.
‘भारताचा राष्ट्रीय पशू-वाघ’ याबद्दल तुम्हांला असलेली माहिती तुमच्या शब्दांत मांडा.
उत्तरः
वाघ हा जंगलात राहणारा मांसाहारी सस्तन पशू आहे. हा भूतान, नेपाळ, भारत, कोरिया, अफगाणिस्तान व इंडोनेशिया मध्ये जास्त संख्येने आढळतो. लाल, पिवळ्या पट्ट्यांचे याचे शरीर असून पायाकडचा भाग पांढरा असतो. त्याचे वैज्ञानिक नाव ‘पॅथेरा टिग्रिस’ आहे. संस्कृत मध्ये ‘व्याघ्र’ असे संबोधले जाते. दाट वनांत, दलदलीच्या भागात रहाणारा हा प्राणी आहे. सांबर, चित्ता, म्हैस, हरणे यांची तो झडप घालून शिकार करतो. वाघीण साडेतीन महिन्यानंतर साधारणत: दोन ते तीन पिल्लांना जन्म देते. ही पिल्ले शिकार करण्याची कला आपल्या आईकडून म्हणजे वाघिणीकडून शिकतात. साधारणपणे १९ वर्षांचे आयुर्मान यांना लाभलेले असते. असा हा ‘वाघ’ आपल्या भारताचा राष्ट्रीय पशू आहे.

प्रश्न ४. खालील उताऱ्याच्या आधारे दिलेल्या सूचनेनुसार कृती करा,
कृती १ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतीबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 2.
खालील प्रश्नांची उत्तरे एका वाक्यात लिहा.

(i) वाघिण पिल्लांना कोठे घेऊन जात होती?
उत्तर:
वाघिण पिल्लांना शिकारीकडे घेऊन जात होती.

(ii) वाघिणीने पिल्लांना कोणता इशारा केला?
उत्तर:
वाघिणीने पिल्लांना ‘ऑऽव’ आवाज करून मागे येण्याबद्दल इशारा केला.

प्रश्न 3.
कंसातील योग्य शब्द वापरून रिकाम्या जागा भरा.
(i) आई वळून एखादया पिल्लाला ………………………………….. चाटत होती. (ममतेने, प्रेमाने, आपुलकीने, मायेने)
(ii) वाघिणीनं ………………………………….. पार करून बांबूच्या गंजीत पाय ठेवला. (नाला, ओढा, नदी, ओहोळ)
(iii) ………………………………….. मिनिटांत पिल्लांना घेऊन वाघीण जंगलात दिसेनाशी झाली. (चारच, पाचच, एकच, दोनच)
उत्तर:
(i) मायेने
(ii) नाला
(iii) दोनच

कृती २ : आकलन कृती

प्रश्न 1.
एका शब्दात चौकटी पूर्ण करा,
(i) दोनच मिनिटांत वाघीण येथे गेली दिसेनाशी झाली.
(ii) लेखकाच्या यात मोलाची भर पडली.
उत्तर:
(i) जंगलात
(ii) व्याघ्रअनुभवात.

प्रश्न 2.
परिच्छेदात आलेल्या वन्यप्राण्यांची नावे लिहा.
उत्तर:
सांबर, रानगवा, नीलगाय, रानडुक्कर, वाघीण

प्रश्न 3.
ओघतक्ता योग्यक्रमाने पूर्ण करा.

प्रश्न 4.
चूक की बरोबर लिहा.
(i) वाघिणीनं नाला पार करून बांबूच्या गंजीत पाय ठेवला.
(ii) लेखकांच्या व्याघ्रअनुभवात मोलाची भर घालणारा हा अनुभव नव्हता.
उत्तर:
(i) बरोबर
(ii) चूक

(स्वाध्याय कृती)

प्रश्न 1.
(i) डायरी लिहिणे हा छंद प्रत्येकाने जोपासावा, या विषयावर तुमचे मत लिहा.
उत्तर:
डायरी म्हणजे दैनंदिनी. रोज आपण सकाळी उठल्यापासून झोपेपर्यंत कोणत्या ठळक गोष्टी करतो याची नोंद ठेवणे केव्हाही उपयुक्त. डायरी लिहिण्याने दिवसभराचा गोषवारा हाती येतो. चांगल्या वाईट गोष्टींची नोंद केली जाते. आजपर्यंत झालेल्या चुका सुधारण्यासाठी डायरीचा उपयोग होतो. चांगल्या गोष्टींच्या नोंदीने पुन्हापुन्हा त्या वाचताना मनाला समाधान वाटते, प्रेरणा मिळते. काही प्रेक्षणीय स्थळे बघितल्यास त्याचीपण नोंद करावी. त्यामुळे विपुल माहिती जमा करता येते. डायरीतील प्रत्येक पान म्हणजे त्या दिवसाचा आरसा असतो. स्थळे, प्रदर्शने, उद्घाटने, करावयाची कामे इ. नोंद आवश्यक असते. त्याची पडताळणी घेऊन आपल्याच कामावर आपण लक्ष ठेवू शकतो. कितीतरी उपयुक्त माहिती भावी पिढीसाठी ही मार्गदर्शक ठरते. स्वत:वर शिस्त, नियंत्रण व सच्चेपणा राखण्यासाठी डायरी लिहिण्याचा छंद प्रत्येकाने जोपासावा असे माझे मत आहे.

जंगल डायरी Summary in Marathi

जंगल डायरी पाठपरिचय‌ ‌

‘जंगल‌ ‌डायरी’‌ ‌हा‌ ‌पाठ‌ ‌लेखक‌ ‌’अतुल‌ ‌धामनकर’‌ ‌यांनी‌ ‌लिहिला‌ ‌आहे.‌ ‌या‌ ‌पाठात‌ ‌ताडोबा‌ ‌अभयारण्यात‌ ‌सफर‌ ‌करताना‌ ‌आलेले‌ ‌अनुभव‌ ‌रोमहर्षक‌ ‌पद्धतीने‌ ‌मांडले‌ ‌आहेत.‌ ‌त्याचबरोबर‌ ‌वाघिणीमध्ये‌ ‌दडलेल्या‌ ‌’आईचे’‌ ‌रोमहर्षक‌ ‌वर्णन‌ ‌केलेले‌ ‌आहे.‌

जंगल डायरी Summary in English

“Jungle‌ ‌Diary’‌ ‌is‌ ‌written‌ ‌by‌ ‌Atul‌ ‌Dhamankar.‌ ‌Thrilling‌ ‌experiences‌ ‌are‌ ‌mentioned,‌ ‌of‌ ‌a‌ ‌jungle‌ ‌safari‌ ‌at‌ ‌Tadoba‌ ‌Sanctuary.‌ ‌The‌ ‌motherhood‌ ‌of‌ ‌a‌ ‌tigress‌ ‌is‌ ‌beautifully‌ ‌depicted‌ ‌in‌ ‌this‌ ‌lesson.

जंगल डायरी ‌शब्दार्थ‌ ‌

• विश्रामगृह‌ ‌–‌ ‌आरामालय‌ ‌–‌ ‌(guest‌ ‌house)‌ ‌
• थबकणे‌ ‌– थांबणे‌ ‌–‌ ‌(pause)‌ ‌
• चारही‌ ‌बाजूंना‌ ‌–‌ ‌चारही‌ ‌दिशांना‌ ‌–‌ ‌(in‌ ‌all‌ ‌directions)‌ ‌
• कोपरा‌ ‌–‌ ‌आडोसा‌ ‌–‌ ‌(corner)‌ ‌
• अदयाप‌ ‌–‌ ‌अजूनही‌ ‌–‌ ‌(till‌ ‌now)‌ ‌
• वाळकी‌ ‌–‌ ‌सुकलेली‌ ‌–‌ ‌(dried)‌ ‌
• काटकी‌ ‌–‌ ‌वाळक्या‌ ‌काटक्या‌ ‌–‌ ‌(twings)‌ ‌
• अदृश्य‌ ‌–‌ ‌दिसेनासा‌ ‌–‌ ‌(disappear)‌ ‌
• वन्यप्राणी‌ – ‌रानटी‌ ‌प्राणी‌ ‌–‌ ‌(wild‌ ‌animals)‌
• ‌हळहळणे‌ ‌–‌ ‌वाईट‌ ‌वाटणे‌ ‌–‌ ‌(to‌ ‌feel‌ ‌bad)‌
• ‌शरमिंदा‌ ‌–‌ ‌लाजणे‌ ‌– (awkward)‌ ‌
• दाट‌ –‌ ‌गर्द‌ ‌– (dense)‌ ‌
• सावध‌ ‌–‌ ‌दक्ष‌ ‌–‌ ‌(careful)‌ ‌
• अनामिक‌ ‌–‌ ‌नाव‌ ‌नसलेले‌ ‌–‌ ‌(unknown)‌ ‌
• ओलसर‌ ‌ओला‌ ‌–‌ ‌(damp)‌ ‌
• परिसर‌ ‌–‌ ‌आजुबाजूची‌ ‌जागा‌ ‌–‌ ‌(surrounding)‌ ‌
• पानगळ‌ – ‌पानझड‌ ‌– (fall) ‌
• वाळका‌ ‌पाचोळा‌ ‌–‌ ‌सुकलेली‌ ‌पाने‌ ‌–‌ ‌(dry‌ ‌leaves)‌ ‌
• ‌कसरत‌ ‌‌–‌ ‌कठीण‌ ‌बाब‌ ‌–‌ ‌(difficult‌ ‌task)‌ ‌
• चौकस‌ ‌– जिज्ञासू,‌ ‌–‌ ‌(inquisitive)‌, ‌काळजीपूर्वक‌ ‌–‌ ‌(careful)‌ ‌
• खूण‌ ‌–‌ ‌इशारा‌ ‌–‌ ‌(a‌ ‌sign)‌ ‌
• दडपण‌ ‌–‌ ‌ताण‌ ‌– (pressure)‌ ‌
• पाणवठा‌ ‌–‌ ‌पाण्याची‌ ‌जागा‌ ‌–‌ ‌(reservoiour)‌ ‌
• आश्वासक‌ ‌–‌ ‌पाठींबा‌ ‌देणारा‌ ‌– (supportive)‌ ‌
• विरळ‌ ‌–‌ ‌संख्येने‌ ‌कमी‌ ‌–‌ ‌(rare)‌ ‌
• संभाव्य‌ ‌–‌ ‌अपेक्षित‌ ‌– (expected)‌ ‌
• खबरदारी‌ ‌–‌ ‌काळजी‌ ‌– (precaution)
• आवश्यक‌ ‌– जरुरी‌ ‌– (necessary)
• राबता – ये‌ ‌जा‌ ‌–‌ ‌(movements)
• ‌भलतीच‌ ‌– खुप – ‌(too‌ ‌much)
• दडून‌ ‌बसणे‌ ‌–‌ ‌लपून‌ ‌बसणे‌ ‌–‌ ‌(to‌ ‌hide)
• विश्रांती‌ ‌– आराम‌ – (to‌ ‌take‌ ‌rest)‌
• गुरगुरणे‌ ‌‌–‌ ‌वाघाचा‌ ‌आवाज‌ –‌ ‌(roaring)
• मायेने‌ ‌‌–‌ ‌प्रेमाने – (with‌ ‌love)‌
• घटकाभर‌ ‌‌–‌ ‌थोडावेळ‌ ‌–‌ ‌(for‌ ‌a‌ ‌while)
• झलक‌ – रूप –‌ ‌(glimpse)
• व्याघ्र – वाध‌ – ‌(tiger)‌ ‌

जंगल डायरी वाक्प्रचार‌

• हातची‌ ‌संधी‌ ‌गमावणे‌ ‌–‌ ‌हातचा‌ ‌मोका‌ ‌घालवणे,‌
• ‌सरसरून‌ ‌काटा‌ ‌येणे‌ ‌–‌ ‌घाबरणे.‌ ‌
• पारंगत‌ ‌असणे‌ ‌– तरबेज‌ ‌असणे.‌ ‌
• दंग‌ ‌होणे‌ ‌– मग्न‌ ‌होणे.‌ ‌
• उधाण‌ ‌येणे‌ ‌– उत्साह‌ ‌संचारणे.‌ ‌
• आश्चर्याने‌ ‌थक्क‌ ‌होणे‌ ‌–‌ ‌नवल‌ ‌वाटणे.

Balbharti Maharashtra State Board Class 9 Geography Solutions Chapter 7 International Date Line Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 9 Geography Solutions Chapter 7 International Date Line

Class 9 Geography Chapter 7 International Date Line Textbook Questions and Answers

1. Two boxes in different hemispheres are given in the following diagram. The IDL passes through both the boxes. In one box, the meridian, day and date is given. Find the day and date for the other box.

Answer:

2. Select the correct option :

Class 9 Geography Chapter 7 International Date Line Question 1.
While crossing the IDL, a person will have to add one day when traveling from
(a) East to West
(b) West to East
(c) South to North
(d) North to South
Answer:
(a) East to West

International Date Line Class 9 Question 2.
If it is Wednesday 10 a.m. at 150 E meridian, then what will be the time at IDL?
(a) Wednesday at 6 a.m.
(b) Wednesday 9 p.m.
(c) Thursday 2 p.m.
(d) Thursday at 6 p.m.
Answer:
(b) Wednesday 9 p.m.

International Date Line Questions And Answers Question 3.
According to the international convention, at which meridian does the day and date change occurs?
(a) 0°
(b) 90° E
(c) 90° W
(d) 180°
Answer:
(d) 180°

International Date Line 9th Std Geography Question 4.
At which direction of the IDL does a new day start immediately?
(a) East
(b) West
(c) North
(d) South
Answer:
(b) West

9 Std Geography International Date Line Question 5.
IDL brings coordination in which of the following?
(a) GPS system
(b) Defence departments
(c) Transportation schedules
(d) Determining the hemisphere
Answer:
(c) Transportation schedules

3. Give geographical reasons

Std 9 Geography Chapter 7 International Date Line Question 1.
IDL is proving to be very useful in today’s times
Answer:
IDL is proving to be very useful in today’s times because:

• The IDL brings coordination between international airlines, transportation services, economic and trade activities.
• The IDL has been carved out of the necessity of coordinating time and date.
• It is also important in today’s modern era and rapidly happening global developments.
• We can keep a track of all the calculations of a day and time accurately with the help of IDL in case of global transportation especially, with respect to airways.
• It is only because of the IDL that the schedules of the traffic worldwide are organised properly.

Class 9th Geography Chapter 7 Question Answer Question 2.
The day starts in the Pacific Ocean on the earth
Answer:

• The IDL passes through the Pacific Ocean.
• With reference to the IDL, the day on Earth starts in the West and ends in the East.
• It is one and the same day only at 12 o’clock midnight at the 180° meridian.
• For the countries lying to the east of it i.e. the USA, Chile, etc., it is the end of the day while for the countries lying to the west of it i.e. Japan, Australia, etc. it is the start of a new day.

Thus, a new day starts in the Pacific Ocean on Earth.

4. Write in brief:

International Date Line Std 9 Question 1.
What considerations have been made while deciding the IDL?
Answer:
The following points were taken into consideration while drawing the International Date Line. (IDL):

1. The direction of travel
2. The current day and date

• • Accordingly, while traveling from East to West of IDL, a day is added. For example, while travelling from America to Japan, if it is Thursday 25th December, then it will be Friday 26th December in Japan.
  • While from West to East of IDL, the day remains the same. For example, while travelling from Japan to America, if it is Thursday 25th December, then Thursday 25th December, only should be considered.

Question 2.
While crossing the IDL, what changes will you make?
Answer:

• When you cross the 180° meridian, some precautions need to be taken.
• There is a difference of 12 hours from Prime Meridian, if you go from East or West.
• According to the convention, the start (and end) of a date is considered to be at 180° Meridian.
• Accordingly, an adjustment or change in day and time is made. Thus, while travelling from east to west of IDL , a day is added whereas while travelling from west to east of IDL, the day remains the same.

Question 3.
Why is the IDL not a straight line like the 1800 meridian?
Answer:

• Attempt has been made to make the IDL pass through the Pacific Ocean completely.
• Had it passed through a land or some islands, the people there would have had to follow different dates and timings because dates would have been different on their Eastern and Western parts.
• Also, it would have been difficult to know when one crosses the IDL on land, and when the date changes on the calendar.
• Therefore, the IDL is not a straight line like the 1 180° Meridian. At places, it turns East while at other places, it turns West.

Question 4.
Why doesn’t the IDL pass through land?
Answer:

• If the IDL had passed through a land or some islands, the people there would have had to follow different dates and timings because dates would have been different on their Eastern and Western parts.
• Also, it would have been difficult to know when one crosses the IDL on land and when the date changes on the calendar.
• Hence, the IDL does not pass through land

Question 5.
Why is the IDL considered with respect to the 1800 meridian only?
Answer:

• Our 24-hour day starts at 12 midnight. Because of the earth’s rotation, the midnight occurs at different times, at different places.
• As the Earth is spherical in shape, every place has a place to its East.
• So, it was necessary to determine at what location to the East does the day start on Earth.
• Hence, representatives of many nations got together, under the leadership of an American Professor, Davidson, in the year 1884 and decided the International Date Line.
• The line was drawn opposite to the Greenwich Prime Meridian i.e. with reference to the 180° Meridian.

5. Using an atlas, tell in which of the following routes the IDL will be crossed and show them on the map.

(1) Mumbai- London- New York- Los Angeles- Tokyo
(2) Delhi- Kolkata- Singapore- Melbourne
(3) Kolkata- Hong Kong- Tokyo- San Francisco
(4) Chennai-Singapore- Tokyo- Sydney-Santiago
(5) Delhi-London-New York

Answer:
(1) Mumbai – London – New York – Los Angeles – Tokyo – IDL will be crossed.
(2) Delhi – Kolkata – Singapore – Melbourne – IDL will not be crossed
(3) Kolkata – Hong Kong – Tokyo – San Fransico – IDL will be crossed.
(4) Chennai – Singapore – Tokyo – Sydney – Santiago – IDL will be crossed
(5) Delhi – London – New York – IDL will not be crossed.

Class 9 Geography Chapter 7 International Date Line Intext Questions and Answers

Use your Brain Power:

Question 1.
You are traveling from the Kamchatka Peninsula (in the northern hemisphere) to New Zealand (in the southern hemisphere) along the IDL. It is Monday, 22nd June in the northern hemisphere. What will the day and date in the southern hemisphere?
Answer:
The day will be Monday, 22nd June as we are not crossing the IDL.

Examine a ticket of UA 876 Boeing 787-9 Dreamliner closely and find the answers to the following questions:

Question 1.
From which country will the plane take off and where will it go?
Answer:
The plane will take off from Tokyo (Japan) and will go to San Francisco, California (USA)

Question 2.
What is the duration of the flight?
Answer:
The duration of the flight is 9hrs and 15 min.

Question 3.
What is the day, date and time given at the starting point and destination of the flight?
Answer:
At the starting point of Tokyo (Japan) it is Friday, 1st April 12.30 am and at the destination of San Francisco California (USA) it will arrive on Thursday March 31st at 5.45 pm.

Question 4.
What special note is given on the air ticket?
Answer:
A special note on the ticket states that the flight involves a date change.

Question 5.
What could be the reason behind giving such a note?
Answer:
The reason behind giving such a note is to make us understand that the flight will cross the IDL

Question 6.
During this flight, will the plane cross the IDL? If yes, then from which direction to which direction?
Answer:
During this flight, the plane will cross the IDL from west to east.

Question 7.
What did you understand by reading the ticket?
Answer:
We understand that a day is deducted and the time is fixed backward by 1 day while crossing the IDL from west to east.

Try this:

Question 1.
Complete the following table to understand the time at different meridians: (In this activity we are not taking into consideration the rotation of the earth.)
Answer:

• All places to east of Prime Meridian are ahead of GMT and all places to west of Prime Meridian are behind GMT.
• Earth rotates on its axis and covers 1° longitude in 4 minutes.
• As Sunil is moving 30° east, time will move ahead by 120 min, i.e. 2 hours (30° x 4 min.) and as Minal is moving 30° west, time will move backwards by 120 min. i.e. 2 hours.

Question 1.
What is the day at 00 meridians at Greenwich after completing the table ‘A’?
Answer:
The day at 0° meridian at Greenwich after completing the table ‘A’ is Wednesday.

Question 2.
What is the day at 00 meridians at Greenwich after completing the table ‘B’?
Answer:
The day at 0° meridian at Greenwich after completing the table B is Friday.

Question 3.
Though both were at the same place, why were they experiencing different days? How did this happen?
Answer:
Because Sunil was moving eastward, so time will move ahead whereas Meenal was moving westward, so time is moving backward.

Question 4.
How many days occurred while doing this activity? Name them.
Answer:
While doing this activity, 3 days came in reference as Wednesday, Thurday and Friday.

Question 5.
Which day is correct: Wednesday in Table ‘A’ or Friday in Table ‘B’? Why?
Answer:
None of the given days are correct. The correct day is Thursday after considering IDL.

Explanation:
(i) When Sunil reached 180° meridian i.e. IDL, according to him it is Thursday midnight (24.00). When IDL is crossed from west to east we need to deduct a day (24 hrs.). Thus when 24 hrs are deducted from Thursday 24.00 (midnight) we get Thursday 00.00. So after crossing the IDL the day to be considered is Thursday i.e. the same day.

(ii) When Minal reached 180° meridian i.e. IDL, according to her it is Wednesday midnight (24.00). When IDL is crossed from east to west we need to add a day (24 hrs.). Thus when 24 hrs are added to Wednesday 24.00 (midnight) we get Thursday 24.00 (midnight). So after crossing the IDL the day to be considered is Thursday.

Give it a try:

Your are now aware of the changes required to be made while crossing the ¡DL. Now redo the activity given on Page 59. Tell us the changes that you will have to make while crossing the IDL i.e. 1800 meridian. Your travel will start on Sunday, 21st May 2016 at 10 a.m.

Let’s Recall:

Question 1.
Which meridian is used to determine world standard Time (GMT)?
Answer:
World Standard Time (GMT) is determined using Prime Meridian at 0° longitude.

Question 2.
Which meridian determines Indian Standard Time (1ST)?
Answer:
82°30′ E is the standard meridian of India.

Question 3.
What is the time difference between the GMT and the IST?
Answer:
IST is 5hrs and 30 min ahead of GMT.

Class 9 Geography Chapter 7 International Date Line Additional Important Questions and Answers

Complete the Statements choosing correct option:

Question 1.
Man has studied the rotation speed, direction and shape of the earth and prepared the system.
(a) monometric
(b) chronometric
(c) topographic
(d) GIS
Answer:
(b) Chronometric

Question 2.
Earth rotates from
(a) north to south
(b) south to north
(c) east to west
(d) west to east
Answer:
(d) west to east

Question 3.
In terms of time the part of the earth is ahead of the part.
(a) northern, southern
(b) southern, northern
(c) eastern, western
(d) western, eastern
Answer:
(c) eastern, western

Question 4.
is reached after 12 hours from Prime Meridian
(a) 90° W
(b) 90° E
(c) 180°
(d)120°W
Answer:
(c) 180°

Question 5.
According to IDL, while traveling from east to west
(a) a day is added
(b) a day is deducted
(c) keep the same day
(d) None of these
Answer:
(a) a day is added

Question 6.
Many nations got together under the leadership of in 1884 and decided on International Date Line.
(a) Professor Davidson
(b) Professor Samuelson
(c) Professor Adam Smith
(d) Professor Richardson
Answer:
(a) Professor Davidson

Answer in one sentence:

Question 1.
If it is 12noon at the Prime Meridian then what will be the time at 60°E longitude?
Answer:
If its is 12noon at the Prime Meridian, then it will be 16.00hrs (4pm) at 60°E longitude.

Question 2.
Which part of the earth is ahead in terms of time?
Answer:
In terms of time the eastern part of the earth is ahead of the western part.

Question 3.
When was it decided to draw the International Date line?
Answer:
When representatives of many nations got together under the leadership of American professor Davidson in the year of 1884 they decided on the International Date line.

Question 4.
A new day starts on the earth in which Ocean?
Answer:
A new day starts in the Pacific Ocean on the earth.

The following table shows the days and time to welcome New Year in different countries and cities according to 1ST. Observe the table and answer the questions gives below:

Question 1.
Which location was the first to welcome the New Year in the World? What day was it then?
Answer:
Samoa islands in Apia was the first to welcome the New Year in the world on Saturday.

Question 2.
Which location bid farewell to the year 2016, the last of all?
Answer:
Baker islands in USA was last to bid farewell to the year 2016.

Question 3.
On which day did that location welcome 2017?
Answer:
Baker islands in USA welcomed 2017 on Sunday.

Question 4.
What could be the reason behind the change in the day of Sydney and London?
Answer:
According to 1ST, India welcomed the New Year at 12 midnight on Saturday. Sydney being 5 hours and 30 minutes ahead of IST and has already welcomed the New year before India on Saturday itself. But London is 5 hours and 30 minutes behind IST will welcome the New Year the next day i.e. on Sunday.